Samorząd potrzebuje narzędzi, które nie tylko „kupują usługi” od organizacji społecznych, ale realnie wspierają inicjatywy mieszkańców. Zespół Proste prawo dla NGO pracuje nad nowymi przepisami, które umożliwią oddzielenie wspierania aktywności obywatelskiej od zlecania zadań. Założenia nowych mechanizmów poddano konsultacjom środowiskowym, w których głos zabrali społecznicy oraz urzędnicy samorządowi.
Autorka: Agata Tomaszewska
Przygotowania
Proces przygotowania rozwiązań, który trwa już od roku, opierał się na dwu panelach eksperckich i pracy zespołu #ProsteNGO wraz z Anną Wojciechowską-Nowak, prawniczką współpracującą z OFOP-em i samorządowcami Piotrem Chorosiem i Piotrem Drygałą. Opisaliśmy to szczegółowo razem z założeniami, które następnie poddaliśmy konsultacjom (Kliknij). Konsultacje środowiskowe prowadzone były poprzez formularz online (maj – czerwiec 2026) oraz 16 czerwca podczas specjalnej sesji na Forum Praktyków Partycypacji.
Wizualizacja proponowanych reform: (Klikni)
Wyniki konsultacji środowiskowych
Głosy uczestników konsultacji wskazują na wyraźne oczekiwanie zmian: blisko 97% respondentów zgadza się, że wzmocnienie samorządu we wspieraniu aktywności obywatelskiej jest konieczne, a obecny system jest nieefektywny i nadmiernie sformalizowany. Głównym filarem proponowanej reformy jest wprowadzenie fakultatywnego Funduszu Aktywności Obywatelskiej oraz uproszczenie inicjatywy lokalnej poprzez przeniesienie jej bezpośrednio do ustawy samorządowej. Nowe narzędzia mają być odrębne od klasycznych konkursów, stawiając na partnerstwo i proste procedury.
Mimo dużego poparcia (90,3% uznaje narzędzia za przydatne), uczestnicy konsultacji zgłosili istotne uwagi. Najczęściej podnoszono kwestię „bariery mentalnej” – przepisy nie zadziałają bez zmiany nastawienia urzędników, którzy bywa, że nie rozumieją istoty silnego zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego lub postrzegają aktywnych mieszkańców jako swoją konkurencję. Wątpliwości budzi też dobrowolność funduszu; pojawiają się głosy, że gminy niechętne współpracy po prostu go nie powołają.
Podsumowanie konsultacji oraz odpowiedzi do zgłoszonych uwag znajdziecie tutaj (Kliknij).
Wybrane materiały prasowe
- Jak wzmocnić lokalnie aktywność obywatelską?, 11.06.2026 „Pismo Samorządu Terytorialnego WSPÓLNOTA” (Kliknij).
- Reforma inicjatywy lokalnej i nowe narzędzia dla samorządów – projekt zmian w ustawie o samorządzie gminnym, 26.06.2026 „Serwis Samorządowy PAP” (Kliknij). Przedruk – strona Związku Miast Polskich (Kliknij).
Co dalej?
Po skonsultowaniu założeń nowych rozwiązań teraz prezentujemy projekt nowelizacji ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz innych ustaw:
Zobacz pełny tekst propozycji (Kliknij) i tekst uzasadnienia (Kliknij)
Uwagi do projektu można zgłaszać pisząc na adres [email protected] do dnia 31 sierpnia 2026 r. Liczymy na głosy wszystkich zainteresowanych osób, w tym przedstawicieli III sektora, ale też osób, które w samorządach odpowiadają za współpracę z organizacjami.
Ostateczną wersję propozycji zaprezentujemy w październiku podczas Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych. Zapraszamy do dyskusji.
————
Inicjatywa jest realizowana w partnerstwie przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych, Polską Fundację im. Roberta Schumana oraz Fundację trzeci.org w ramach Zespołu Proste prawo dla NGO i jest finansowana przez program CIVITATES – The European Democracy Fund.
