Biuletyn #prosteNGO – 7 września-20 września 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisów)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (CIT dla organizacji, Rozporządzenia, Organizacje i asystencja, Bezpieczeństwo zarządu)
   • Na poziomie parlamentarnym (W konsultacjach, Petycje, Brak sprawozdań, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne,)
3. W procesie rzeczniczym (Petycja OFOP-u, Czekamy)
4. Dzieje się (Komitet ds. Pożytku Publicznego, RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Czy wiesz, że… (1915)

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Ciągle bez wpisu. Od wielu miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń wiejskich i 3) o działalności pożytku publicznego.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• CIT dla organizacji. Na Radę Ministyrów trafił projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116).

Komentarz: Art. 17 będzie więc – o ile nic się nie zmieni – brzmiał w obszarze dotyczącym organizacji tak:

1.  Wolne od podatku są: (…)

4. dochody podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego – w części przeznaczonej na te cele; (…)

5. dochody spółek, których udziałowcami (akcjonariuszami) są wyłącznie organizacje działające na podstawie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, a których celem statutowym jest działalność wymieniona w pkt 4 – w części przeznaczonej na te cele oraz przekazanej na rzecz tych organizacji; (….)

6c) dochody organizacji pożytku publicznego, o których mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na działalność statutową, z wyłączeniem działalności gospodarczej;

6d) dochody organizacji pozarządowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w części przeznaczonej na działalność pożytku publicznego, o której mowa w tej ustawie, z wyłączeniem działalności gospodarczej.

Będzie z czego wybierać…

• Rozporządzenia. Ciągle brak wyników przeprowadzonych w ekspresowym tempie konsultacji rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie 1) uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego (Kliknij) i 2) wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Kliknij).

Komentarz: Nie udało się na 1 września, a teraz pytanie, czy uda się jeszcze w tym roku? Nie mają szczęścia te rozporządzenia, nie mają. Jak poprzednie rządy – oczywiście dla dobra organizacji – wprowadziły ten bałagan, tak trwa on w zasadzie do dziś.

Przypomnijmy, bo to ważne… ostatnie duże zmiany w rozporządzeniu wymusiła ustawa o NIW z 2017 roku. Ale administracja projekty zmian w rozporządzeniach, do konsultacji skierowała dopiero… we wrześniu 2018 roku. Konkursy startują na jesieni, a więc prace zdominował pośpiech, który zadecydował, że ostatecznie wprowadzono bałagan zamiast uproszczeń.

Głosy krytyki spowodowały przynajmniej tyle, że przyjęte w październiku zmiany miały zacząć obowiązywać od marca 2019 roku (czyli dla wielu konkursów w 2019 stosowano jeszcze stare zasady), dając czas samorządom na przygotowanie się do zmian. Wszyscy wiedzieli, że przyjęte rozwiązania to prowizorka, obiecywano szybkie zmiany. Nic dziwnego, że temat powrócił w kolejnym roku, ale… znów „na ostatnią chwilę”. Konsultacje nowych rozwiązań zaproponowano w terminie 2-18 października 2019 r. Jednak z uwagi na ilość i jakość uwag zgłoszonych w konsultacjach prace przedłużono i… cisza.

Po zmianie władzy, pod koniec czerwca 2024 ministra Agnieszka Buczyńska ogłosiła prekonsultacje kolejnego projektu zmian kłopotliwych rozporządzeń. Niestety nic nie wiadomo o wynikach tych prekonsultacji, a na nasze pytanie o efekty, zadane 28 sierpnia, odpowiedziano, „że zgodnie założeniami prekonsultacji analizą obowiązujących obecnie formularzy i wypracowaniem nowych wystandaryzowanych rozwiązań zajmuje się teraz Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Wyniki tych prac usprawnią przyszłe procesy legislacyjne”.

I tak, zgodnie z przewidywaniami, rząd znów dopiero we wrześniu wyciągnął „z kapelusza” projekt (Kliknij), który wzbudził, także łatwy do przewidzenia, opór środowisk pozarządowych i samorządowych. W ramach konsultacji, opiniowania i uzgodnień zgłoszono ponad 1000 uwag! Podsumowanie konsultacji pojawiło się 21.03.2025 roku i od tej pory nic się nie wydarzyło, a sam projekt, niedokończony, wisi nadal na stronach RCL-u.

Pod koniec roku 2025 rozpoczęły się konsultacje (przewidziano na nie 4 dni) zmiany tego rozporządzenia, ale zmiana ta miała jedynie doprecyzować „postanowienia zawarte we wzorach umów o realizację zadania publicznego. Chodzi o wymogi dotyczące wyodrębniania dokumentacji finansowo-księgowej i ewidencji księgowej zadania publicznego”.

Obecne konsultacje (również nieadekwatnie krótkie do ilości konsultowanych stron dokumentów) dotyczyły już szerszych zmian w rozporządzeniach i prezentowały propozycje wypracowane w dużej mierze przez przedstawicieli pozarządowej części Rady Działalności Pożytku Publicznego. Problemem jest to, że samorządowcy mają pretensje, że nie brali udziału w tych pracach i tym samym nie skorzystano z ich doświadczeń, które – trzeba to podkreślić – determinują przecież późniejsze stosowanie planowanych rozwiązań.

Tak oto bubel prawny, funkcjonujący od 2018 roku, nadal pozostanie niezmieniony mimo trzykrotnych (a dodatkowo trzeba doliczyć prekonsultacje) dogłębnych konsultacji i jednoznacznie negatywnego stanowiska tak samorządów, jak i organizacji pozarządowych. A obecnie przygotowywane zmiany również budzą poważne wątpliwości. Wiele się mówi o organizacjach uczących się, fajnie byłoby, gdyby i administracja potrafiła sie uczyć na własnych błędach.

• Organizacje i asystencja. 15 września Pełnomocniczka Rządu Monika Sikora poinformowała publicznie, że w 2027 roku w ramach programu resortowego „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” konkursu dla NGO nie będzie. Spotkało się to z gwałtowną reakcją środowiska osób z niepełnosprawnościami i organizacji społecznych. Już następnego dnia Ministerstwo Rodziny… ogłosiło konkurs dla NGO z pulą 320 mln zł.

Komentarz: Jak pisaliśmy (Kliknij), w Sejmie dyskutowane są projekty ustaw o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, zawartych w drukach nr 316, 1929 i 1933. ale to działania w rządzie „dolały oliwy do ognia”. W efekcie na 22 września zaplanowano protest pod siedzibą premiera, który, jak pisze OKO press, „nie został odwołany” (Kliknij) nawet po ogłoszeniu konkursu. Gdyby taka manifestacja doszła do skutku – bo oczywiście doraźne przesunięcie pieniędzy na konkurs może osłabić gorące nastroje – może to ostatnia chwila, by pokazać rządowi „żółtą kartkę”. Także przez organizacje walczące o przestrzeganie praw człowieka na granicy, o udział organizacji w budowaniu odporności, o prawdziwą reformę ustawy o działalności pożytku publicznego i wiele wiele innych organizacji, których głos jakoś nie trafia do KPRM-u.

• Bezpieczeństwo zarządu. Znamy wyniki (Kliknij) konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).

Na poziomie parlamentarnym

• W konsultacjach. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo łowieckie oraz niektórych innych ustaw (RPW/29629/2026).

• Petycje. Petycja w sprawie umożliwienia organizacjom pozarządowym, którym zlecono realizację zadań publicznych, stosowania uproszczonych metod rozliczania dotacji (Kliknij) i Petycja w sprawie udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości (Kliknij) skierowane zostały do Komisji do spraw Petycji.

• Brak sprawozdań. Z uwagi na brak dostępu (Error20) do scenograficznych sprawozdań z posiedzeń Sejmu nie prezentujemy dziś relacji z sali sejmowej.

• Podkomisje stałe
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S) na posiedzeniu 16 września wysłuchała informacji o publikacji „Indeks odporności organizacji społeczeństwa obywatelskiego w Polsce”, a także na temat przygotowań do 26. Światowego Jamboree Skautowego w Polsce w 2027 roku (Kliknij).
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) – na spotkaniu 16 września dyskutowała na temat programów mentoringowych i tutoringowych w szkołach i na uczelniach (Kliknij).
  • Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) – nie ma zaplanowanych spotkań.
• Zespoły parlamentarne
  • Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij) – nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Parlamentarny Zespół ds. Rozwoju Ekonomii Społecznej (Kliknij) – nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) – nie ma zaplanowanych spotkań.

W procesie rzeczniczym`

• Petycja OFOP-u.
  • Jak zapowiedział 16 września (Kliknij) poseł Tadeusz Tomaszewski, przewodniczący stałej podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S), na najbliższym posiedzeniu podkomisji będą dyskutowane dalsze losy petycji w sprawie zmiany Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij).
  • Rada Działalności Pożytku Publicznego przyjęła uchwałę „w sprawie petycji złożonej przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych OFOP w temacie drugiej nowelizacji Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (nr petycji BKSP-153-X-849/26)”, popierając prace nad petycją złożoną przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (Kliknij).
• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
  • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
  • 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
  • 25 maja na podsumowanie konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Klkinij), który budził obawy części organizacji w zakresie 1,5% PIT.
  • 16 czerwca na informacje o uwagach organizacji do Strategii Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij).
  • 19 czerwca na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw (UDER 113).
  • 25 lipca na wyniki konsultacji i opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw dotyczących jednostek samorządu terytorialnego (UD309).
  • 29 lipca na procedowanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Kliknij). Projekt skierowany został do Komisji Łączności z Polakami za Granicą. Przypomnijmy, dotyczy on „ustanowienia ustawowej podstawy do zlecania przez ministra właściwego do spraw zagranicznych realizacji zadań Fundacji >>Pomoc Polakom na Wschodzie<< im. Jana Olszewskiego, zapewnienia corocznej dotacji celowej w wysokości nie niższej niż 30 mln zł, możliwości finansowania zarówno realizowanych projektów, jak i kosztów niezbędnych do funkcjonowania Fundacji związanych z wykonywaniem powierzonych zadań”.

Dzieje się

• Komitet ds. Pożytku Publicznego. Ciągle nie mamy protokołu z posiedzenia Komitetu do spraw Pożytku Publicznego 7 września 2026 r., ale z komunikatu (Kliknij) wiemy przynajmniej o agendzie i… „o utworzeniu w Departamencie Społeczeństwa Obywatelskiego KPRM krajowego punktu kontaktowego ds. partycypacji obywatelskiej”.

Komentarz: Jak zwykle na posiedzeniu nie było kworum („Z powodu braku kworum w tym punkcie porządku posiedzenia Komitet nie podjął uchwały”) dziwi też przejmowanie przez Departament kolejnych zadań, choć jak dotąd ma trudność z dokańczaniem już podjętych zobowiązań (np. wpis ustawy do wykazu prac legislacyjnych rządu, przygotowanie na czas rozporządzeń).

• RDPP Odbyło się plenarne posiedzenie Rady, na którym dyskutowano (a według relacji nawet bardzo się spierano) m.in. o rolę organizacji pozarządowych w systemie ochrony ludności i zarządzania kryzysowego, o konkurs dla organizacji w ramach programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, o efekty interwencji zgłaszanych do Rady, o procedowanie rozporządzeń i kolejnych zmian w ustawie o działalności pożytku…

Komentarz: Michał Szymanderski-Pastryk, jednen z członków Rady, tak podsumował to posiedzenie: „Niestety NGO-sy są dramatycznie olewane przez rząd. Ustawa o pożytku i wolontariacie (szalenie ważna dla budowania odporności) od trzech lat nie doczekała się prawdziwej nowelizacji. Przeprowadzono jedynie kadłubową nowelę, która została przez RDPP negatywnie zaopiniowana. Do tego Polska 2050, która w ramach podziału politycznych łupów dostała pod nadzór wsparcie społeczeństwa obywatelskiego, wydelegowała do tego osoby, które w ogóle nie rozumieją, czym się zajmują. Niesamowicie zmarnowany czas.

Niby już człowiek nawykł, że ten rząd bagatelizuje sektor pozarządowy, a jednocześnie wciąż to szokuje i frustruje. Nowa nowelizacja miała być wpisana do prac rządu w styczniu, mamy wrzesień, znów słyszymy, że >>już zaraz<<. W głowie się nie mieści, jak słabo ten rząd pracuje” (Kliknij).

Temat do dyskusji

Czy wiesz, że…

1915 – w Nowej Gazecie nr 31 (21 stycznia)‎ czytamy:

‎Generał-gubernator‎ ‎polecił zamknąć‎ ‎na‎ ‎zasadzie‎ ‎praw‎ ‎stanu‎ ‎wojennego‎ ‎następujące‎ ‎organizacye‎ ‎niemieckie‎ ‎w‎ ‎Warszawie,‎ ‎założone między‎ ‎r.‎ ‎1879‎ ‎a‎ ‎1907:‎ „Stow.‎ ‎wioślarskie”‎ ‎(.Jacht-Klub),‎ „Tow.‎ ‎poddanych‎ ‎niemieckich‎ ‎i‎ ‎niesienia‎ ‎pomocy‎ ‎niezamożnym‎ ‎współziomkom‎ ‎w‎ ‎Warszawie”, „Warszawskie‎ ‎Tow.‎ ‎Śpiewacze”,‎ ‎Tow.‎ ‎niemieckie „Harmonia”‎ ‎i‎ ‎„Tow.‎ ‎Niemieckie‎ ‎w‎ ‎Król.‎ ‎Polskiem”.

—————————

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]