Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.
SPIS TREŚCI
1. W SKRÓCIE
- W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu)
- W procesie legislacyjnym
- Na poziomie rządowym (CIT dla organizacji, Wakacyjny czas rozporządzeń, Samorząd)
- Na poziomie parlamentarnym (Organizacje i asystencja, Organizacja czy nie)
- W procesie rzeczniczym (Ochrona ludności, Czekamy)
- Dzieje się (RDPP)
2. TEMATY DO DYSKUSJI
W skrócie
W planach legislacyjnych
- Ciągle bez wpisu. Od wielu miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń wiejskich i 3) o działalności pożytku publicznego.
W procesie legislacyjnym
Na poziomie rządowym
- CIT dla organizacji. Komitet Stały Rady Ministrów przyjął nową wersję projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) wraz z autopoprawką dotyczącą zmiany „postulowanej przez Grupę roboczą ds. uproszczeń prawnych działającą przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego”. Informacyjnie trzeba przypomnieć, że MF zwróciło się „z prośbą o potwierdzenie przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, że zawarte w proponowanym przepisie odesłanie do „art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie” nie obejmuje podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej regulacji”. Sekretarz Stanu Adriana Porowska w imieniu Przewodniczącego odpowiedziała: „potwierdzam, że art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (…) nie obejmuje podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy. Art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wprost przesądza o tym, jakie podmioty są organizacjami pozarządowymi, natomiast w ust. 3 tego artykułu określono krąg podmiotów niebędących organizacjami pozarządowymi, które mogą prowadzić działalność pożytku publicznego, o której mowa w ust. 1 tego artykułu. Za taką wykładnią przemawia usystematyzowanie tego przepisu oraz użycie w ust. 3 partykuły „także”, która wskazuje, że określony jest w tym przepisie krąg podmiotów, które mogą prowadzić działalność pożytku publicznego, innych niż organizacje pozarządowe”.
Komentarz: Niezależnie od intencji pytającego – dziwi, ale i cieszy, odpowiedź Przewodniczącego. Oto wprost podkreśla, że pewne przywileje dotyczą jedynie organizacji pozarządowych, a nie wszystkich podmiotów prowadzących, zgodnie z ustawą, działalność pożytku publicznego. Mam poczucie, że to wyraźna zmiana w podejściu rządu, który do tej pory zawsze na jednym wydechu dodawał „i podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej regulacji”. Ciekawe, czy to jednorazowe potknięcie (za które pewnie wiele podmiotów będzie miało do Przewodniczącego żal), czy też trwała zmiana w podejściu i zrozumienie specyfiki organizacji pozarządowych…
- Wakacyjny czas rozporządzeń.
- Projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” (Kliknij) już wzbudza kontrowersje. 1) W ramach opiniowania RDPP i NIW wskazywały, że projekt rozporządzenia określa zasady formalnej oceny wniosków, nie określa natomiast kryteriów ich oceny merytorycznej ani sposobu ustalenia, czy działalność osoby przedstawionej do wyróżnienia stanowi „szczególne zasługi na rzecz społeczeństwa obywatelskiego”. Brak takich kryteriów może prowadzić do trudności w porównywaniu zgłoszonych kandydatur. 2) Odpowiedź na te uwagi jest ważna i pokazuje błąd w samej ustawie: „Należy zauważyć, że uzupełnienie projektu rozporządzenia o postulowane regulacje w zakresie uwzględnienia kryteriów merytorycznych, którymi miałby kierować się Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego przy nadawaniu odznaki, powołania kapituły do dokonania oceny wniosków o nadanie odznaki oraz wprowadzenia stopni odznaki, wykracza poza upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia”. 3) Jednak chcąc to naprawić, zaproponowano (tak jest zapowiedziane w wynikach konsultacji) uzupełnienie rozporządzenia o wskazanie, że „Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego dokonuje oceny merytorycznej wniosków oraz że do dokonania tej oceny może on powołać zespół doradczy”. I taki projekt pojawił się w wykazie RCL-u. 4) Tu jednak pojawiła się opinia RCL, która mówi: „wątpliwości budzi możliwość powoływania przez przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego zespołu doradczego do dokonania oceny merytorycznej wniosku”. 5) Ostatecznie wydane rozporządzenie (Kliknij) nie mówi nic o ocenie merytorycznej. Oznacza to, że albo Przewodniczący będzie „przyznawał” odznaczenia wszystkim, którzy zostaną zgłoszeni (bez błędów formalnych), albo będzie przyznawał „po uważaniu”. Komentarz: Oba wyjścia jednakowo złe, i dla odznaki, i dla sektora…
- Nie udało się – mimo króciutkiego terminu konsultacji – zdążyć przez 1 września z przyjęciem rozporządzeń Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie 1) uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego (Kliknij) i 2) wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Kliknij). Pojawił się natomiast „Komunikat w związku z wejściem w życie 1 września 2026 r. nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie”, gdzie czytamy m.in.: „Konsekwencją nowelizacji ustawy jest konieczność dostosowania rozporządzeń określających wzory dokumentów stosowanych przy zlecaniu realizacji zadań publicznych do zmian ustawowych. (…) Rozporządzenia zostaną wydane przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w możliwie najszybszym terminie. Do czasu ogłoszenia nowych rozporządzeń w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku zlecania zadań publicznych od dnia 1 września 2026 r. należy stosować obowiązujące obecnie wzory ofert i ramowe wzory umów dotyczące realizacji zadań publicznych oraz wzory sprawozdań z wykonania tych zadań, z wyłączeniem tych zapisów wzorów, które pozostają w sprzeczności ze zmienionymi od 1 września 2026 r. przepisami ustawowymi. Jednocześnie należy podkreślić, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych w przypadku zadania publicznego realizowanego w wyniku: 1) oferty realizacji zadania publicznego złożonej w trybie otwartego konkursu ofert ogłoszonego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, 2) oferty realizacji zadania publicznego realizowanego w trybach, o których mowa w art. 11a–11c oraz art. 19a ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, złożonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy – stosuje się przepisy w brzmieniu dotychczasowym. Powyższe oznacza, że w przypadku zadań publicznych realizowanych w wyniku ofert złożonych w otwartych konkursach ofert ogłoszonych przed 1 września 2026 r., a także ofert złożonych przed tym dniem w trybach, o których mowa w art. 11a–11c (tzw. tryby szczególne) oraz art. 19a ustawy (tzw. małe granty), stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu sprzed nowelizacji oraz obecnie obowiązujące wzory ofert, ramowe wzory umów oraz wzory sprawozdań dotyczących realizacji zadań publicznych” (Kliknij). Komentarz: Bez komentarza…
- Samorząd. Znamy głosy Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej i Fundacji im. Stefana Batorego na temat projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw dotyczących jednostek samorządu terytorialnego (UD309). Warto przypomnieć, że głos w ramach opiniowania zabrał też Narodowy Instytut Wolności, który prosił „o przyjęcie następującej opinii do projektu, zgłaszanej przez Narodowy Instytut Wolności oraz Grupę Roboczą ds. Partycypacji i Dialogu działającą przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego”, m.in. poprzez „dodanie do Projektu Ustawy wypracowanych przez Grupę Roboczą propozycji zmian ustawowych dotyczących budżetu obywatelskiego” (Kliknij). W podobnym tonie uwagi zgłosił też, w ramach uzgodnień resortowych, Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Kliknij).
Komentarz: Zdziwienie budzi fakt, że na RCL-u informacje o prowadzeniu konsultacji pojawiły się… tego samego dnia co i wyniki (25.08.2026)! Czy oznacza to, że tylko organizacje zaproszone bezpośrednio (Sieć Obywatelska Watchdog Polska; Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej; Fundacja im. Stefana Batorego; Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych; Instytut Rozwoju Miast i Regionów; Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego) miały szansę wziąć w konsultacjach?
Na poziomie parlamentarnym
- Organizacje i asystencja. W Sejmie dyskutowane było sprawozdanie komisji o przedstawionych przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów oraz grupę posłów w projektach ustaw o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami, zawartych w drukach nr 316, 1929 i 1933.
Komentarz: Kilka wątków z dyskusji. Ciekawy punkt widzenia – z punktu widzenia organizacji – przedstawiła posłanka Agnieszka Ścigaj: „Czy ustawę uda się zrealizować? Nie. Mówią o tym wyraźnie organizacje pozarządowe. Państwo daliście na obsługę samorządom i organizacjom 2–4%, choć przy pilotażu, już kilka lat temu, to było 6–10%. Dlatego organizacje wprost mówią, że nie zrealizują tej ustawy. Ale w sumie was to nie obchodzi, bo zaplanowaliście, że ustawa będzie realizowana w 2028 r.”. Posłanka Marcelina Zawisza deklarowała: „Przywracamy poprawkami koszty obsługi zadania zleconego. Będą takie, o jakie apelowały organizacje pozarządowe, czyli 12,8. Chodzi o to, żeby te środki na obsługę były wystarczające, żeby ten program realnie mógł funkcjonować. Co więcej, proponujemy poprawki wprowadzające dalej idącą ścieżkę dojścia do postulowanej przez organizacje społeczne liczby godzin asystencji osobistej realizowanych na rzecz osób z niepełnosprawnościami w wieku 13–17 lat i 18–65 lat”.
Był też wątek „czy tylko organizacje?”. Szef Kancelarii Prezydenta RP Zbigniew Bogucki: „Prezydent proponuje umożliwianie powiatom wyboru, wyboru w ramach ich samorządności również, realizatorów również w oparciu o przepisy Prawa zamówień publicznych. Rozwiązanie to z jednej strony zwiększy elastyczność organizowania usług, z drugiej strony zachowa wymóg przejrzystości i kontroli wydatkowania środków publicznych. Ta poprawka naprawdę jest ważna z punktu widzenia pokrycia Polski, całej sieci powiatów możliwością realnego działania tego programu, a nie tylko dla wybranych powiatów i nie tylko, to też istotne, dla, wydaje się, być może wybranych organizacji pozarządowych. Dlaczego nie można w ramach przejrzystej procedury zamówień publicznych dopuścić także przedsiębiorców i zwiększyć zakresu usług czy możliwości wyboru usługodawcy, zwiększyć konkurencji, ale zwiększyć także możliwości działania po stronie powiatów? W odpowiedzi Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Monika Sikora podkreślała: „Jeżeli chodzi o – to również była uwaga pana ministra Boguckiego – ograniczenie asystencji osobistej do organizacji pożytku publicznego, to w rozumieniu projektu ustawy asystencja osobista nie jest klasyczną usługą opiekuńczą ani standardową usługą komercyjną. Jej celem jest zapewnienie, aby środki publiczne przeznaczone na asystencję osobistą były wykorzystywane na realizację celu społecznego i rozwój jakości, a nie na dystrybucję zysku dla właścicieli lub wspólników podmiotów komercyjnych. Ograniczenie katalogu podmiotów uprawnionych do realizacji zadań publicznych do sektora non profit i jednostek samorządu terytorialnego jest w Polsce stosowanym standardem, także jeżeli chodzi o inne wrażliwe usługi społeczne. Jednocześnie chciałabym zaznaczyć, że projekt nie wyklucza udziału przedsiębiorców na poziomie bezpośredniego świadczenia usług, czyli asystentem osobistym może być osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.
Projektowany model wzmacnia w ten sposób gwarancję dostępności usług na całym terytorium kraju, ponieważ dostęp do asystencji osobistej nie jest uzależniony wyłącznie od tego, czy świadczenie usługi w danym miejscu jest atrakcyjne biznesowo dla podmiotów działających w formule komercyjnej”.
- Organizacja czy nie? W Sejmie kontrowersje wokół możliwości wprowadzenia w projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych opłaty turystyczno-rekompensacyjnej i przekazywanie 18% tych środków na Polską Organizację Turystyczną.
Komentarz: Oczywiście Polska Organizacja Turystyczna jest państwową osobą prawną, więc z organizacjami pozarządowymi nic wspólnego nie ma, choć przecież już regionalne czy lokalne organizacje turystyczne są specyficznymi stowarzyszeniami. Warto o tym pamiętać bo często różnego rodzaju rządowe agencje przypominają, lub chciałyby przypominać, organizacje pozarządowe. Mamy dziś całą rzeszę takich „quasipozarządowych” jednostek administracyjnych – choćby Ochotnicze Hufce Pracy, Narodowy Instytut Wolności czy właśnie Polską Organizację Turystyczną. Formalnie nie są ministerstwami ani urzędami, ale wykonują zadania publiczne, są tworzone przez państwo i pozostają pod jego nadzorem. Państwo ma więc swoje długie ramię, tylko nie zawsze nazywa je administracją.
A przecież aż chciałoby się czasem oddać, co cesarskie, cesarzowi: administracji zostawić to, co rzeczywiście jest zadaniem państwa, a społeczeństwu obywatelskiemu – to, co może i powinno robić samo. Nie każda organizacja wykonująca zadanie publiczne musi przecież stawać się kolejną przybudówką administracji.
W procesie rzeczniczym`
- Ochrona ludności. Stanowisko OFOP-u dotyczące Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031 (Kliknij), w którym czytamy m.in.: „Projekt Programu w obecnym kształcie nie tworzy możliwości do wzmacniania odporności społecznej przy zaangażowaniu organizacji pozarządowych” (Kliknij).
- Czekamy od:
- 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
- 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
- 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
- 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
- 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
- 25 maja na podsumowanie konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Klkinij), który budził obawy części organizacji w zakresie 1,5% PIT.
- 16 czerwca na informacje o uwagach organizacji do Strategii Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij).
- 19 czerwca na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw (UDER 113).
- 2 lipca na decyzję w kwestii petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij).
- 29 lipca na procedowanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Kliknij), który obecnie skierowany został do Komisji Łączności z Polakami za Granicą.
Dzieje się
- RDPP. Rada przyjęła m.in. uchwały
Temat do dyskusji
Czy wiesz, że…
1907 – powstało „Towarzystwo Popierania Pracy Społecznej (…) celem popierania prac i instytucyj pożytku publicznego w dziedzinie ekonomicznej i społecznej, za pomocą naukowych badań i technicznego opracowywania materjałów, ustaw, projektów, danych statystycznych, jak również dla wspólnych obrad nad aktualnemi ekonomicznomi i społecznemi kwestjami”. W tym celu Towarzystwo ”uprawnione zostało do czynienia przedstawień do władz w sprawach ekonomicznych i społecznych, do opracowywania materjałów, studjów i rozpraw i do urządzania konferencji i narad w gronie swych członków i zaproszonych znawców.” Dla wykonywania prac bieżących zorganizowane zostało Biuro Pracy Społecznej, które przygotowywało użyteczne materiały statystyczne, ekonomiczne i polityczne i stanowiło zaplecze merytoryczne dla różnych instytucji społecznych w kraju oraz dla Kół Polskich w Dumie Państwowej. Przygotowywało materiały i prawne rozwiązania m.in. w obronie prywatnego szkolnictwa polskiego, samorządu miejskiego i ziemskiego i w bardzo wielu innych kwestiach. Używając dzisiejszych sformułowań, można by powiedzieć, że mieliśmy do czynienia ze swoistym „think tankiem” politycznym, który obserwował posunięcia władz w Rosji, analizował i konsultował przygotowywane akty prawne, a w niektórych kwestiach (m.in. w kwestii samorządu) sam opracowywał pewne propozycje. Biuro, biblioteka i archiwum mieściły się od początku 1908 r. do października roku 1914 przy Marszałkowskiej 137 od października do grudnia 1915 r. przy Mazowieckiej 5 (w budynku należącym do Stanisława hr. Łubieńskiego) i od grudnia przy Kopernika 30 (Gmach Centralnego Towarzystwa Rolniczego).
—————————
Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]