Biuletyn #prosteNGO – 10-23 sierpnia 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Edukacja włączająca)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (CIT dla organizacji – autopoprawka, Spółdzielnie mieszkaniowe i demokracja, Ochrona ludności, Wakacyjny czas rozporządzeń)
   • Na poziomie parlamentarnym (Ustawa o pożytku 3, Wakacje parlamentarne)
3. W procesie rzeczniczym (Krytyczne stanowisko, Czekamy)
4. Dzieje się (X Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Czy wiesz, że… (1821)

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń wiejskich i 3) o działalności pożytku publicznego.

Komentarz: To chyba przestaje być śmieszne. Jeżeli, ponoć zaawansowane już, prace w ramach rządu nie mogą przez kolejne miesiące znaleźć się w wykazie prac legislacyjnych rządu, oznacza to, że albo to były bardzo złe projekty (co źle świadczy o twórcach), albo problemy organizacji pozarządowych zdecydowanie nie należą do priorytetów rządu. Jest jeszcze „szansa”, że i jedno, i drugie.

• Edukacja włączająca. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (UD452) ma na celu włączenie w systemowe wspieranie pracy przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego, zwanych dalej „przedszkolami”, oraz szkół ogólnodostępnych i integracyjnych – specjalistycznych centrów wspierających edukację włączającą, zwanych dalej „SCWEW”. Do najważniejszych zadań SCWEW będzie należała m.in. „współpraca z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi i placówkami doskonalenia nauczycieli oraz innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży, w tym organizacjami pozarządowymi”.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• CIT dla organizacji – autopoprawka. Ministerstwo Finansów zgłosiło do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) autopoprawkę. Mówi ona o „postulowanej przez Grupę roboczą ds. uproszczeń prawnych działającą przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego” zmianie „formuły (także w kontekście lokalizacji przepisu) zwolnienia dla podmiotów z sektora NGO” akceptując tę propozycję (Kliknij).

Komentarz: Warto też zwrócić uwagę na uwagę zawartą w tym piśmie: „Jednocześnie zwracamy się z prośbą o potwierdzenie przez Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, że zawarte w proponowanym przepisie odesłanie do „art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie” nie obejmuje podmiotów, o których mowa w art. 3 ust.
3 tej regulacji”.

• Spółdzielnie mieszkaniowe i demokracja. Znamy efekty konsultacji projektu o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz ustawy – Prawo spółdzielcze (UD311).

Komentarz: Czy projekt ustawy może wpłynąć pozytywnie na demokrację spółdzielczą poprzez zwiększenie transparentności działań, rozszerzenie dostępu do dokumentów i faktur oraz doprecyzowanie zasad liczenia głosów na walnych zgromadzeniach, co ułatwi sprawne podejmowanie uchwał? Tak chce ustawodawca. Spółdzielnie z kolei krytykują ograniczanie wolności zrzeszania się, odejście, poprzez przywrócenie zebrań przedstawicieli, od demokracji bezpośredniej i narzucanie sztywnych regulacji ustawowych zamiast zapisów statutowych, co drastycznie ogranicza samorządność członków. Środowiska spółdzielcze ostrzegają również, że obowiązkowa kadencyjność zarządów czy elektroniczne głosowanie, mogą doprowadzić do paraliżu decyzyjnego i destabilizacji finansowej podmiotów. Kto ma rację? Być może żadna ze stron. System spółdzielczy wymaga bowiem gruntownej reformy (bazowa ustawa jest z czasów stanu wojennego!).

• Ochrona ludności. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji przekazało do konsultacji projekt Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027–2031 (Kliknij). Organizacje mają niewiele czasu na zgłoszenie uwag – termin konsultacji upływa 28 sierpnia 2026 roku.

Komentarz: Znów krótkie konsultacje. MSWiA uzasadnia to koniecznością pilnego procedowania projektu, ale w zasadzie oznacza to, że administracja nie potrafi dobrze, z wyprzedzeniem, zaplanować procesu legislacyjnego. W dokumentach pojawia się zapowiedź tajemniczego dokumentu „strategii współpracy z organizacjami pozarządowymi w obszarze ochrony ludności i obrony cywilnej”. Wydaje się, że ilość dokumentów – ustawa, rozporządzenia, program, strategia – nie sprzyja przejrzystemu systemowi działania.

• Wakacyjny czas rozporządzeń.
  • Znamy uwagi zgłoszone w konsultacjach projektu rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie przeprowadzania kontroli organizacji pożytku publicznego (Kliknij) i w konsultacjach projektu rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” (Kliknij). Komentarz: Warto dodać, że jeśli chodzi o odznakę, to „w ramach konsultacji publicznych w wyznaczonym terminie 10 dni żaden podmiot nie zgłosił uwag do przedmiotowego projektu”, zaś zgłoszone w ramach opiniowania wszystkie propozycje Rady Działalności Pożytku Publicznego nie zostały uwzględnione.
  • Skończyły się konsultacje projektu rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego (Kliknij) i projektu rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Kliknij)
• Fundacje rodzinne.  Pojawił się projekt kolejnej ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (UD447). Chodzi o uszczelnienie systemu podatkowego w zakresie działania fundacji rodzinnych.

Komentarz: Projekt ustawy „stanowi odpowiedź na zidentyfikowane mechanizmy wykorzystywania instytucji fundacji rodzinnej niezgodnie z celem ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej”, co zrodziło „potrzebę doprecyzowania i uszczelnienia przepisów podatkowych obejmujących fundacje rodzinne”. Uzasadnienie projektu czyta się jak treść „aktu oskarżenia”, że instytucję, która miała zapewnić ciągłość działania firm rodzinnych, wykorzystuje się głównie do unikania płacenia podatków czy odsuwania tej konieczności w czasie. Pytanie tylko, kto winien? Projektodawca czy pazerność części przedsiębiorców? Wiadomo, że straci na tym i słuszna idea, i ci, którzy chcieli ją w dobrej wierze wcielać w życie.

Na poziomie parlamentarnym

• Ustawa o pożytku 3. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Kliknij) skierowany został do Komisji Łączności z Polakami za Granicą. Przypomnijmy, dotyczy on „ustanowienia ustawowej podstawy do zlecania przez ministra właściwego do spraw zagranicznych realizacji zadań Fundacji >>Pomoc Polakom na Wschodzie<< im. Jana Olszewskiego, zapewnienia corocznej dotacji celowej w wysokości nie niższej niż 30 mln zł, możliwości finansowania zarówno realizowanych projektów, jak i kosztów niezbędnych do funkcjonowania Fundacji związanych z wykonywaniem powierzonych zadań”.

Komentarz: Ostatnio pisaliśmy, że w sejmowych konsultacjach udział wzięło 29 osób, z czego 27 wyraziło zdecydowane poparcie (Kliknij). Jak można sprawdzić, część tych głosów pochodzi od pracowników tejże fundacji (Kliknij). Chyba przydałaby się w konsultacjach konieczność zaznaczenia, czy uczestnik nie jest bezpośrednio zainteresowany wprowadzeniem tych konkretnych rozwiązań prawnych.

• Wakacje parlamentarne. Do września polski parlament praktycznie nie pracuje – Sejm wznowi posiedzenia 2 września, a Senat 10 września.

W procesie rzeczniczym`

• Krytyczne stanowisko. OFOP w ramach konsultacji skrytykował sposób konsultacji nowych wzorów ofert (Kliknij), pisząc m.in.: „Przedmiot konsultacji to regulacje wszystkich etapów zlecania i realizacji zadań publicznych w różnych trybach (konkursy, tryb uproszczony, regranting). Wyżej wymienione projekty to nowe wzory ofert, umów, sprawozdań – w sumie 14 dokumentów i 87 stron. Tak obszerny materiał wymaga dokładnej, a przez to czasochłonnej, analizy, w tym porównania z obecnie obowiązującymi wzorami oraz odniesienia się do problemów z regulacjami zgłaszanych w ostatnich latach. (…) Oceniamy, że niemożliwe jest, aby konsultacje prowadzone w takim trybie i takim tempie dały rzetelny materiał z pełnym obrazem opinii i propozycji do nowych rozwiązań. Nie tylko zgłaszane uwagi mogą być niekompletne i błędne, ze względu na brak czasu na pogłębioną analizę. Ale też nie będą to konsultacje reprezentatywne. Wiele osób, których zmiany dotyczą, czyli osoby z organizacji pozarządowych, ale też jednostek zlecających zadania publiczne, w tym czasie jest na urlopach. Ograniczony czas jak i zasoby osobowe są również po stronie departamentu odpowiedzialnego za przeanalizowanie zgłoszonych uwag, więc odniesienie się do nich i ich uwzględnienie w ostatecznych projektach oceniamy jako zadanie z góry skazane na porażkę”.

• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
  • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
  • 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
  • 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
  • 25 maja na podsumowanie konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Klkinij), który budził obawy części organizacji w zakresie 1,5% PIT.
  • 11 czerwca na rozpatrzenie „Sprawozdania z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2022 i 2023″ (Kliknij). 
  • 16 czerwca na informacje o uwagach organizacji do Strategii Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij).
  • 19 czerwca na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw (UDER 113).
  • 2 lipca na decyzję w kwestii petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij).

Dzieje się

• X Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Od trzydziestu lat OFIP-y to cykliczne spotkania, na których liderki i liderzy organizacji, aktywistki i aktywiści, ekspertki i eksperci, które i którzy współtworzą polskie społeczeństwo obywatelskie, dyskutują najważniejsze tematy zwiazane z aktywnością obywatelską. Tegoroczna jubileuszowa edycja jest okazją do przypomnienia historii drogi, jaką przeszedł sektor pozarządowy w III Rzeczypospolitej. Więcej (Kliknij)!

Temat do dyskusji

Czy wiesz, że…

1821 – Umowa Zgierska z 30 marca była szczegółowym porozumieniem władz Królestwa Polskiego z przedstawicielami zagranicznych sukienników, regulującym warunki ich osiedlenia i działalności gospodarczej w Zgierzu. Dokument, liczący 44 punkty ogólne i 6 szczegółowych, określał prawa, przywileje i obowiązki osadników. Jego rozwiązania stały się wzorem dla kolejnych osad i miast rządowych przeznaczonych dla zagranicznych sukienników; zapisane w nim „dobrodziejstwa i swobody” rozciągnięto na inne miasta regionu, w tym Łódź.

Jednym z elementów szerszego systemu przywilejów, który umożliwił osiadłym w Królestwie Polskim rzemieślnikom zachowanie części tradycji organizacyjnych wyniesionych z Europy Zachodniej, była możliwość tworzenia towarzystw strzeleckich (bractw kurkowych). Tradycja ta doprowadziła do powstania . Towarzystwa Strzeleckiego w Zgierzu, w Aleksandrowie, Łódzkiego Towarzystwa Strzeleckiego i innych.

Było to zjawisko wyjątkowe w warunkach Królestwa Polskiego, gdzie likwidacja autonomii miejskiej, ograniczenie samorządności oraz poddanie działalności stowarzyszeniowej i posiadania broni coraz ściślejszej kontroli władz ograniczały możliwość odtworzenia tradycyjnych, samorządnych bractw kurkowych. Towarzystwa strzeleckie związane ze sprowadzanymi rzemieślnikami korzystały natomiast ze szczególnego statusu wynikającego z polityki osadniczej państwa. Władze zachęcając cudzoziemskich fachowców do osiedlania się w Królestwie, pozwalały im zachowywać część własnych zwyczajów i form organizacyjnych. Wiele z powstałych w ten sposób towarzystw utrzymało działalność aż do początku XX wieku, a niektóre dotrwały do I wojny światowej.

—————————

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]