Biuletyn #prosteNGO – 13 lipca - 9 sierpnia 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Ochrona ludności, Spółki skarbu państwa, Partycypacja czy łapówka? Bon senioralny)
W procesie legislacyjnym
- Na poziomie rządowym (CIT dla organizacji, Rozporządzenia, Uprawnienia organizacji 1)
- Na poziomie parlamentarnym (Apel Senatu, Dzień Trenera, Uprawnienia organizacji 2, Ustawa o pożytku – projekt poselski, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
W procesie rzeczniczym (Po spotkaniu w KPRM-ie, List do RDPP, Konsultacje środowiskowe cd., Czekamy!)
Dzieje się (TAK dla Centrów Zdrowia Psychicznego, Sprawozdanie z realizacji ustawy, Komitet ds. Pożytku Publicznego, Rada Działalności Pożytku Publicznego)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

Pozarządowe czy polityczne?
Czy wiesz, że… (1422)

W skrócie

W planach legislacyjnych

Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń wiejskich i 3) o działalności pożytku publicznego.

Ochrona ludności. Zapowiedziano projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie zatwierdzenia Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2027-2031 (Kliknij). W opisie planowanych zmian czytamy: „Przy realizacji Programu należy całościowo uwzględniać współdziałanie wszystkich elementów systemu ochrony ludności: organów ochrony ludności, podmiotów ochrony ludności (zarówno publicznych, jak i organizacji pozarządowych oraz przedsiębiorców), a także społeczeństwa”. Warto sięgnąć po więcej informacji (Kliknij).

Komentarz: Zapisy w zapowiedziach Programu wiele mówią o obszarach, które interesują organizacje (np. zapewnienie ciągłości dostarczania podstawowych usług oraz zasobów w sytuacji zagrożenia, z uwzględnieniem odporności i zastępowalności zasobów, zapewnienie wyszkolonego personelu do realizacji zadań ochrony ludności, edukacja ludności w zakresie zachowania się w sytuacji zagrożenia oraz przeciwdziałanie dezinformacji), jednak o samych organizacjach, które nie są organami ochrony ludności się nie mówi. Mowa jest o społeczeństwie, ale czy będzie to rozumiane również jako zorganizowane społeczeństwo obywatelskie, nie wiadomo. Warto też doczytać – Małgorzata Łojkowska, „Powstaje nowy Program Ochrony Ludności. Organizacje chcą prawdziwych konsultacji” (Kliknij).

Spółki skarbu państwa. Pojawił się projekt ustawy o zmianie ustawy o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Kliknij), który ma za zadanie m.in. „wprowadzenie nowych mechanizmów sprzyjających profesjonalizacji zarządzania spółkami z udziałem Skarbu Państwa”.

Komentarz: Oczywiście o organizacjach ani słowa, a czy jednak być nie powinno? Problem finansowania przez spółki skarbu państwa (dotacje, darowizny, fundacje korporacyjne) działalności społecznej wydaje się obszarem wymagającym doprecyzowania (por. np. „Wokół 1,5% CIT – ciąg dalszy o koniecznej reformie systemu” Kliknij). Dlatego warto zwrócić uwagę na ten projekt.

Partycypacja czy łapówka? Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wprowadzenia funduszu partycypacyjnego (UD442) zakłada „wprowadzenie obowiązku utworzenia przez inwestora funduszu partycypacyjnego, z którego finansowane będą świadczenia dla właścicieli budynków i lokali mieszkalnych położonych w promieniu do 1000 m od elektrowni wiatrowej. (…) Jeżeli po wypłatach w danym roku pozostaną niewykorzystane środki, będą one przekazywane gminie, na której obszarze znajduje się elektrownia wiatrowa. Rozwiązanie to ma zapewnić, że korzyści z inwestycji będą odczuwalne nie tylko bezpośrednio przez najbliższych mieszkańców, lecz także w skali lokalnego samorządu”.

Komentarz: Nazywanie funduszem partycypacyjnym finansowania świadczeń dla rzecz mieszkańców wydaje się być wbrew potocznemu rozumieniu partycypacji, choć przecież rzeczywiście mieszkańcy będą partycypować w zyskach z inwestycji co samo w sobie nie jest czymś nagannym. Jednak w sytuacji, gdy z tworzy się fundusz z inwestycji na rzecz tych, którzy zazwyczaj najgłośniej protestują przeciw tejże inwestycji można traktować jako rekompensatę albo rodzaj „przekupstwa”.

Bon senioralny. Planowany jest Projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie określenia Programu Bonu Senioralnego (RD324). „Bon senioralny gmina będzie mogła realizować samodzielnie, w tym przy pomocy np. ośrodka pomocy społecznej, centrum usług społecznych lub innej samorządowej jednostki organizacyjnej właściwej w sprawach wsparcia osób starszych, lub zlecając realizację w swoim imieniu podmiotowi zewnętrznemu np. organizacji pozarządowej”.

Komentarz: Wątpliwości w kwestii bonu w ustawie sygnalizowaliśmy jeszcze na etapie prac legislacyjnych rządu (Kliknij). Jaka będzie praktyka? Zobaczymy, co znajdzie się w rozporządzeniu i jak będzie ono wdrażane.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

CIT dla organizacji. Na Stały Komitet Rady Ministrów trafił poprawiony projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) z wynikami konsultacji. Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego zgłosił jeszcze uwagi przygotowane przez Grupę Roboczą…

Komentarz: Tu konieczny jest komentarz, bo wiele się w międzyczasie wydarzyło. Już po upublicznieniu nowego projektu odbyło się robocze spotkanie, na którym przedstawiciele organizacji pozarządowych próbowali przekonać Ministerstwo Finansów do proponowanych przez siebie rozwiązań. Ministerstwo, które zgodziło się na spotkanie po spotkaniu w Komitecie Prezesa Rady Ministrów (Kliknij), zapoznało się z projektem przygotowanym przez Grupę Roboczą ds. uproszczeń prawnych przy Przewodniczącym Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Ustalenie nr 2 z 08.04.2026 r. Kliknij) i specyficzną rolą organizacji. Po wysłuchaniu naszych racji i zapewnień, że proponowane rozwiązania są bardziej bezpieczne dla budżetu, przedstawiciele Ministerstwa zdecydowali się jeszcze raz rozważyć tę propozycję, o ile zostanie w niej wyraźnie zaznaczone, że nie dotyczy to działalności gospodarczej. Dyrektor DOB zobowiązał się do przekazania propozycji Grupy jeszcze na etapie przed spotkaniem Stałego Komitetu. I tak oto mamy może się uda zapewnić kompromisowe (organizacje początkowo chciały troszkę więcej) rozstrzygnięcie. Co byłoby sukcesem w wieloletniej walce o rozwiązanie tego problemu (Kliknij).

Rozporządzenia Do konsultacji trafiły:
- projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego zmieniającego rozporządzenie w sprawie przeprowadzania kontroli organizacji pożytku publicznego (Kliknij).
- projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” (Kliknij)
- projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego (Kliknij)
- projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Kliknij)

Komentarz: Termin na zgłaszanie uwag to… 10 dni. Z uwagi na czas wakacyjny i dodatkowo objętość załączników ten termin to skandal. Co więcej, z uwagi na planowany termin wejścia w życie tych projektów szansa na przeanalizowanie i wprowadzenie zgłaszanych w konsultacjach zmian jest minimalna. Co ciekawe, nie wszystkie te projekty znajdowały się w wykazie prac legislacyjnych Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego na rok 2026 (Kliknij), którego nową wersję zamieszczono dopiero 17 lipca (Kliknij).

Uprawnienia organizacji 1. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przedstawił Ministerstwu Sprawiedliwości opinię (Kliknij) do projektu nowelizacji Kodeksu postępowania karnego (UD390).

Komentarz: O stanowisku organizacji w konsultacjach już pisaliśmy. Teraz proponujemy podsumowanie (por. Małgorzata Łojkowska, Szykują się zmiany w kodeksie postępowania karnego. Organizacje społeczne zyskają prawo do zaskarżania umorzeń postępowań? Kliknij).

Na poziomie parlamentarnym

Apel Senatu, także do NGO. Przyjęty został „Apel Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie przeciwdziałania aktom wrogości w Polsce”, w którym czytamy m.in.: „Apelujemy do wszystkich uczestników życia publicznego – kościołów i związków wyznaniowych, organów administracji rządowej i samorządowej, szkół i placówek oświatowych, organizacji społecznych, mediów oraz wszystkich obywateli – o podejmowanie zdecydowanych działań na rzecz budowania wzajemnego szacunku, wzmacniania edukacji obywatelskiej i międzykulturowej oraz przeciwdziałania uprzedzeniom”.

Dzień Trenera? W sprawozdaniu Komisji Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki o komisyjnym projekcie uchwały w sprawie ustanowienia dnia 31 lipca Dniem Trenera Sportowego (druk nr 2707) posłanka Małgorzata Niemczyk podkreślała: „Projekt ustanawia dzień 31 lipca Dniem Trenera Sportowego. Uchwała stanowi wyraz szacunku i uznania dla szczególnych zasług trenerek i trenerów na rzecz rozwoju polskiego sportu, wychowania dzieci i młodzieży oraz budowania postaw społecznych i obywatelskich. Proponowana data ma wymiar symboliczny. Pierwszy w historii Polski złoty medal olimpijski został zdobyty 31 lipca przez Halinę Konopacką w 1928 r. (…). Szczególne znaczenie ma praca wykonywana w szkołach, w uczniowskich klubach sportowych, stowarzyszeniach, w małych klubach na terenie całej Polski, bo to właśnie tam trenerzy zachęcają dzieci do aktywności, wyszukują talenty, przeciwdziałają wykluczeniu społecznemu”. Poseł Dariusz Matecki pytał: „Czy przed wniesieniem projektu uchwały przeprowadzono rzetelne konsultacje społeczne ze środowiskiem trenerskim, w szczególności ze związkami zawodowymi trenerów, polskimi związkami sportowymi oraz organizacjami reprezentującymi małe, lokalne kluby sportowe i uczniowskie kluby sportowe (UKS)? Jeśli tak, jaki był ich wynik i czy postulowały one ustanowienie takiego święta? Na jakich konkretnych analizach i ekspertyzach oparto twierdzenie, że samo przyjęcie symbolicznej uchwały przełoży się na realną „promocję aktywności fizycznej, sportu i wychowania poprzez sport” w okresie letnim (31 lipca), gdy większość szkół i klubów młodzieżowych ma przerwę wakacyjną?”.

Komentarz: Trudno się już połapać w tym masowym „docenianiu” obywateli i różnych grup zawodowych. Dla uhonorowania trenerek i trenerów wystarczy uchwała Sejmu. Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego i odznaka „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” są natomiast ustanawiane ustawą. Z kolei Odznakę Honorową za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Klimatu ustanowiono rozporządzeniem Rady Ministrów, wydanym na podstawie ustawy.

Uprawnienia organizacji 2. Przez sejm przeszedł rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (druki nr 2778 i 2818), który, jak zapewniała posłanka Katarzyna Matusik-Lipiec: „ma na celu dostosowanie przepisów do obowiązującego prawa Unii Europejskiej, ale jest też konsekwencją wniesienia przez Komisję Europejską skargi do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przeciwko Polsce w dniu 5 grudnia 2025 r. Skarga wniesiona przez Komisję Europejską dotyczy braku możliwości zaskarżenia przez zainteresowaną społeczność, w tym w szczególności pozarządowe organizacje ekologiczne, programów ochrony powietrza. Komisja wskazuje, że polskie sądy administracyjne interpretują wymóg wykazania interesu prawnego w sposób zbyt restrykcyjny. Przy odrzuceniu skarg wnoszonych przez mieszkańców obszaru, którego sprawa dotyczy, czy przez organizacje ekologiczne powoływano się na brak wykazania interesu prawnego. Dlatego też projektowane przepisy rozszerzają katalog podmiotów, które mają możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę w sprawie programu ochrony powietrza oraz uchwałę w sprawie aktualizacji programu ochrony powietrza (…)”. Pierwsze czytanie w komisji 16 lipca, drugie 29 lipca, trzecie 31 lipca. Senat nie wniósł poprawek. Argumenty strony przeciwnej były standardowe. Poseł Włodzimierz Skalik dowodzi, że „Ustawodawca ustanawia rozwiązania służące nękaniu przez organizacje ekologiczne tych, którzy utrzymują miejsca pracy i zapłacą za nowe obowiązki”, poseł Marek Matuszewski: „Ta ustawa wzmacnia różne organizacje ekologiczne, a także ekoterrorystów. Daje im duże możliwości dokuczania polskim przedsiębiorcom, rzemieślnikom, a także właścicielom domów opalanych węglem, drzewem, czy nawet gazem”. Z kolei poseł Małgorzata Golińska: „To jest projekt o przenoszeniu realnej władzy z demokratycznie wybranych samorządów na samozwańcze organizacje aktywistyczne i do sal sądowych. Co to oznacza? To oznacza, że zgodnie z projektem lokalnym przedsiębiorcom czy zwykłym obywatelom, którzy płacą rachunki, będzie znacznie trudniej bronić swoich praw. Zatem to nie jest równość broni. To przywilej dla profesjonalnych aktywistów, często opłacanych z zewnątrz, do blokowania decyzji bez ponoszenia odpowiedzialności za skutki. Sądy administracyjne pod naciskiem aktywistów zaczną pełnić rolę quasi-ustawodawców. Samorządy będą odpowiadać za efekty. Polscy przedsiębiorcy i mieszkańcy, w tym dotknięci ubóstwem energetycznym, będą ponosić koszty”.

Komentarz: Jak już pisaliśmy, organizacje uznają te rozwiązania za krok, choć niewielki, w kierunku realnego wpływu organizacji. Oczywiście zwolennicy niekontrolowanego wolnego rynku i zwolennicy silnej władzy boją się nadużyć. To, co martwi, to fakt, że po raz kolejny widać, że władza publiczna jest gotowa na ustępstwa wobec samoorganizującego się społeczeństwa jedynie pod wpływem nacisku z zewnątrz.

Ustawa o pożytku 3. Znamy już wyniki konsultacji poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Kliknij), który dotyczy „ustanowienia ustawowej podstawy do zlecania przez ministra właściwego do spraw zagranicznych realizacji zadań Fundacji >>Pomoc Polakom na Wschodzie<< im. Jana Olszewskiego, zapewnienia corocznej dotacji celowej w wysokości nie niższej niż 30 mln zł, możliwości finansowania zarówno realizowanych projektów, jak i kosztów niezbędnych do funkcjonowania Fundacji związanych z wykonywaniem powierzonych zadań”. Udział wzięło 29 osób, z czego 27 wyraziło zdecydowane poparcie (Kliknij).

Komentarz: Jak interpretować to wsparcie 27 osób fizycznych (organizacje nie były reprezentowane) za tym projektem? Nie wiem i chyba nie chcę wiedzieć. Jednak moje przekonanie co do wartości tzw. konsultacji publicznych po raz kolejny zostało poddane próbie.

Podkomisje stałe
- Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S) na posiedzeniu 14 lipca przyjęła plan pracy Podkomisji na okres od 1 lipca do 31 grudnia 2026 r. i wysłuchała informacji na temat Rządowego Programu Wsparcia Organizacji Pozarządowych na rok 2026 – „Moc Małych Społeczności” (Kliknij).
- Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) – na spotkaniu 30 lipca rozpatrzyłą projekt planu pracy Podkomisji na drugie półrocze 2026 (Kliknij).
- Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) – nie ma zaplanowanych spotkań.
Zespoły parlamentarne
- Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij) 5 sierpnia zorganizował spotkanie z przedstawicielami organizacji pozarządowych w kwestii omówienia społeczno-eksperckiego projektu ustawy o ochronie uchodźców (Kliknij), o który apeluje 86 organizacji i inicjatyw społecznych (Kliknij).
- Parlamentarny Zespół ds. Rozwoju Ekonomii Społecznej (Kliknij) – nie ma zaplanowanych spotkań.
- Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) zorganizował spotkanie 31 lipca na temat… „Bariery rozwojowe mikro-, małych i średnich firm w Polsce. Rozmowa o najważniejszych barierach dla rozwoju przedsiębiorczości w Polsce”. (Kliknij).

W procesie rzeczniczym

Po spotkaniu w KPRM-ie. Kolejne spotkania robocze będące efektem opisywanego (Kliknij), spotkania w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów dotyczyły m.in. kwestii CIT (patrz wyżej).

List do RDPP (Kliknij). Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych zwróciła się do członków RDPP, m.in. wzywając do „wspólnego wpływania na Przewodniczącego KPP w celu, aby zamiast wpisu tzw. >>drugiej nowelizacji”<< do wykazu prac legislacyjnych rządu wsparł inicjatywę pracy w Sejmie” oraz do podjęcia dyskusji nad propozycjami zasadniczej i całościowej nowelizacji pozostałej części ustawy o działalności pożytku i o wolontariacie”.

Konsultacje środowiskowe. Po zakończeniu konsultacji założeń pomysłu na lepsze wspieranie aktywności obywatelskiej przez jednostki samorządowe (Kliknij) zaprezentowaliśmy wyniki (Kliknij). Teraz czas na konsultacje już samego projektu nowelizacji ustawy o zmianie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz innych ustaw. Prezentujemy więc projekt ustawy (Kliknij) i uzasadnienie (Kliknij), a uwagi można zgłaszać, pisząc na adres [email protected] do dnia 31 sierpnia 2026 r.

Komentarz: Staramy się, aby nas proces był wzorcowy. Aby opierał się na szerokiej promocji (pisma i portale samorządowe i pozarządowe), na wystarczającym terminie na zgłaszanie uwag (co najmniej 30 dni), przygotowaniu podsumowania każdego etapu…

Czekamy od:
- 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
- 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
- 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
- 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
- 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
- 25 maja na podsumowanie konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Klkinij), który budził obawy części organizacji w zakresie 1,5% PIT.
- 16 czerwca na informacje o uwagach organizacji do Strategii Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij).
- 19 czerwca na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz niektórych innych ustaw (UDER 113).
- 2 lipca na decyzję w petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij).

Dzieje się

TAK dla Centrów Zdrowia Psychicznego. Środowisko pacjentów z Fundacji eFkropka, Warszawskiego Domu pod Fontanną i Stowarzyszenia Integracja, które protestowało 22 lipca pod ministerstwem finansów, przekazało do rządu, w formie listu do premiera Donalda Tuska, swoje stanowisko (Kliknij).
Sprawozdanie z wykonania ustawy „o pożytku”. W Komisji Polityki Społecznej i Rodziny na rozpatrzenie czeka „Sprawozdanie z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2022 i 2023 (Kliknij). „Ostatnie sprawozdanie przedstawione zgodnie z ustawowym obowiązkiem przez Radę Ministrów obejmowało lata 2016 i 2017. Za rządów sprawujących władzę w latach 2018–2023 nie były prowadzone prace nad przygotowaniem projektów sprawozdań, co skutkowało tym, że ówczesna Rada Ministrów nie przedłożyła Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawozdań z wykonania ustawy za lata 2018 i 2019 oraz 2020 i 2021, nie wywiązując się tym samym z obowiązku ustawowego. Z uwagi na znaczący upływ czasu od ustawowego terminu wypełnienia obowiązku sprawozdawczego – dla pierwszego z nich termin upłynął 30 listopada 2020 r., a dla drugiego 30 listopada 2022 r. – oraz trudności z pozyskaniem szczegółowych, wyczerpujących i wiarygodnych danych dotyczących działań poprzednich rządów, procedowanie obecnie projektów wspomnianych dwóch sprawozdań nie pozwala zapewnić, że ich treść będzie spełniała standardy w zakresie kompletności i rzetelności prezentowanych danych, a zatem, że prawidłowo zrealizują one funkcję sprawozdawczą. Pozyskano natomiast dane i informacje niezbędne do sporządzenia projektu sprawozdania za lata 2022 i 2023”.

Komentarz: Jest szansa, by przynajmniej w tej sprawie przywrócić przestrzeganie prawa. Zastanawiające, że nie są wyciągane konsekwencje wobec osób, które w rządzie dopuściły się niewywiązywania się z ustawowych obowiązków. Wydaje się, że warto również przeanalizować to sprawozdanie (Kliknij). To pierwsze dane, które mogą pokazać, czy zmiany wprowadzone po roku 2015 (np. powołanie Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego, ustawa o NIW) spowodowały jakieś pozytywne lub negatywne zmiany w sektorze pozarządowym.

Skarga przeciwko Polsce. Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi złożyła skargi do Komisji Europejskiej przeciwko Polsce i Węgrom w sprawie przepisów dotyczących społeczności energetycznych (Kliknij). Fundacja zarzuca obu krajom, że nie stworzyły obywatelom odpowiednich warunków do zakładania takich społeczności działających w zakresie energii odnawialnej – rozwiązania, które już od lat mogło pomagać obniżać rachunki i zmniejszać naszą zależność od paliw kopalnych. Społeczności korzystające z połączenia energii słonecznej i wiatrowej mogą oszczędzić nawet 4 tys. zł rocznie. Zgodnie z dyrektywą RED II kraje członkowskie UE były zobowiązane do stworzenia warunków umożliwiających uczestnictwo w społecznościach energetycznych do 30 czerwca 2021 roku.

Komitet ds. Pożytku Publicznego. 17 lipca pojawiła się na BIP nowa wersja wykazu_prac_legislacyjnych_Przewodniczącego_Komitetu_do_spraw_Pożytku_Publicznego_2026 (kliknij).

RDPP. Rada przyjęła m.in. uchwały:
- w sprawie opinii o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Kliknij), w którym Rada „Działalności Pożytku Publicznego, zwana dalej „Radą”, „negatywnie opiniuje poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, oznaczony numerem RPW/22552/2026”. Jednocześnie „Rada pozytywnie ocenia cel polegający na zapewnieniu ciągłości i przewidywalności realizacji zadań na rzecz Polonii i Polaków za granicą. Projektowany mechanizm wymaga jednak zasadniczej zmiany”.
- w sprawie propozycji zmian dotyczących stosowania przepisów o ochronie danych osobowych przez organizacje pozarządowe oraz kontynuacji prac nad ich wypracowaniem (Kliknij), w której „Rada wskazuje, że organizacje pozarządowe, zwłaszcza organizacje prowadzące działalność w niewielkiej skali, napotykają liczne trudności związane ze stosowaniem przepisów (…), które niejednokrotnie powodują nieproporcjonalne obciążenia organizacyjne i finansowe, niewspółmierne do skali prowadzonej działalności oraz ryzyka dla praw i wolności osób, których dane dotyczą. W związku z powyższym, widząc potrzebę uproszczenia stosowania przepisów o ochronie danych osobowych przez organizacje pozarządowe, Rada proponuje” szereg rozwiązań.
- w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (kliknij), w której Rada „Działalności Pożytku Publicznego „pozytywnie opiniuje poselski projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, uznając za słuszne i potrzebne wprowadzenie obowiązku zapewnienia wolontariuszom dostępu do schronisk dla zwierząt na ich wniosek, niezależnie od podmiotu prowadzącego schronisko”. Jednak „dla zapewnienia realności i egzekwowalności projektowanych rozwiązań konieczne jest doprecyzowanie pojęcia „wolontariusza” w kontekście wolontariatu w schroniskach dla zwierząt…”.
- w sprawie projektu rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego” (Kliknij), w której Rada m.in. „proponuje wprowadzenie obowiązku zasięgnięcia opinii RDPP przed rozstrzygnięciem wniosku o nadanie odznaki, w szczególności w przypadku wniosków składanych przez organizacje pozarządowe i inne podmioty działające w sferze pożytku publicznego”, a także „Biorąc pod uwagę znaczenie społeczne i prestiżowy charakter projektowanej odznaki, Rada proponuje rozważenie zwiększenia szerokości wstążki do 40 mm”.

Temat do dyskusji

Pozarządowe czy polityczne? Podział jednej z partii politycznych wyciągnął na światło dzienne jeden z podstawowych problemów sektora pozarządowego, jakie są relacje miedzy organizacjami a partią. Pojawiły się nawet tak daleko idące sformułowania: „Członkowie PiS, niezależnie od pełnionych funkcji są zobowiązani do bezwzględnego powstrzymywania się od przynależności do jakichkolwiek stowarzyszeń, fundacji, organizacji pozarządowych lub innych podmiotów prawa, których statutowym lub faktycznym celem jest prowadzenie działalności o charakterze politycznym” (Kliknij).

Gdzie jest granica między partią polityczną a organizacjami pozarządowymi, które mogą przecież zabierać głos w sprawach publicznych, budować zaplecze eksperckie dla partii politycznych, mobilizować elektorat o określonych przekonaniach. Pojawiły się obawy, że działalność organizacji może w przyszłości zagrozić publicznemu finansowaniu ugrupowań politycznych. Próbowano to nawet wyjaśniać. „Jeżeli dochodzi do współpracy między partią a stowarzyszeniem, powinna ona mieć formę odpłatnej transakcji. Przykładowo firma, stowarzyszenie lub inna instytucja może wynająć partii salę albo świadczyć usługi eksperckie. Tego rodzaju współpraca jest dopuszczalna, o ile odbywa się zgodnie z obowiązującymi przepisami” (por. Robert Fonte Roldan, PiS straci pieniądze przez Morawieckiego? Jest głos urzędu Kliknij). A przecież wybory, nie tylko zresztą ostatnie, udowodniły, jak cienka jest granica między działalnością społeczną a wyborczą agitacją polityczną na rzecz określonych kandydatów. Do tej listy dopisać trzeba np. organizacje działające na styku – opcja polityczna (religijna), biznes, media (np. głośnie ostatnio Stowarzyszenie Przyjaciół Republiki, czy organizacje powiązane z Radiem Maryja), a także – startujące w wyborach i często współuczestnicące w rządzeniu – różnego rodzaju lokalne ugrupowania polityczne przybierające formę organizacji pozarządowych, które za Ryszardem Skrzypcem (Kliknij) można określać terminem protopartii. Tak oto otrzymamy sporą i znaczącą część sektora pozarządowego. Czy tak ma być, czy też powinniśmy coś z tym zrobić?

Czy wiesz, że…

1891 – zatwierdzono nowy statut Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, który wprowadził istotne zmiany w jego organizacji. Rozszerzono strukturę Towarzystwa, tworząc szereg wyspecjalizowanych wydziałów zajmujących się m.in. opieką nad dziećmi, ubogimi, chorymi, prowadzeniem ochron, szwalni i kuchni. Zmiana statutu otworzyła również szerszą możliwość udziału kobiet w legalnej działalności społecznej.

§ 3. Towarzystwo składa się z nieograniczonej liczby członków, obojga płci, bez różnicy stanu i powołania.

Dopiero teraz kobiety mogły występować już oficjalnie jako członkinie Towarzystwa i w pełni uczestniczyć w jego pracach. Oczywiście kobiety od początku powstania organizacji odgrywały znaczącą rolę w jej funkcjonowaniu, ale dla ich zaangażowania szukano różnych wybiegów formalnych, tworząc tytuły opiekunek, patronek itp. Zmiana ta odpowiadała rosnącej aktywności kobiet w sferze filantropii, a także nowych form pracy socjalnej. Nie oznaczało to oczywiście jeszcze pełnego równouprawnienia w strukturach zarządzających – ich udział nadal pozostawał związany przede wszystkim z działalnością dobroczynną i wykonawczą, a nie z formalnym współdecydowaniem o kierunkach działania organizacji.

Mimo to zmiana statutu WTD stała się jednym z ważnych etapów legalizacji kobiecej aktywności społecznej w Królestwie Polskim w końcu XIX wieku, tworząc przestrzeń dla dalszego rozwoju kobiecego ruchu filantropijnego i emancypacyjnego. Już bowiem w czerwcu 1897 roku – jak kiedyś pisałem, – carski Minister spraw wewnętrznych zatwierdził statut wzorcowy dla towarzystw dobroczynności w Królestwie Polskim (oparty na statucie Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności z 1891) oraz przekazał uprawnienia do zatwierdzania statutów właściwym gubernatorom.

Komentarz: Warto sobie uświadomić, że z uwagi na trudności z rejestracją (to była każdorazowa decyzja cara w Petersburgu) WTD stało się formą „parasola” dla wielu bardzo różnorodnych inicjatyw, które zapewne w innych warunkach prawnych funkcjonowałyby jako osobne organizacje. Wspólna osobowość prawna ułatwiała możliwość tworzenia instytucji dobroczynnych. Tak powstały poszczególne zakłady (np. Zakład Główny dla sierot chłopców imienia Stanisława Jachowicza), ochronki (np. nr 1 imienia Teofila Janikowskiego), przytułki (np. istniejący do dzisiaj św. Salezego na Solcu), szwalnie (np. nr 12 imienia Julii Wiemanowej ufundowana przez jej brata).

——-–——————-

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
*Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]