Biuletyn #prosteNGO – 1-14 czerwca 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO 132

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

  1. W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Ochrona ludności, Zakłady Kórnickie)
  2. W procesie legislacyjnym
  3. W procesie rzeczniczym (Konsultacje środowiskowe c.d., Program regulacyjny, Czekamy)
  4. Dzieje się (Kondycja społeczeństwa obywatelskiego, Grupa Robocza, RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

  1. Wkład do Strategii
  2. Czy wiesz, że… (1808)

W skrócie

W planach legislacyjnych

  • Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń wiejskich i 3) „dużej” o działalności pożytku publicznego.
  • Ochrona ludności. Planowany jest projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowej zawartości Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (Kliknij) przewiduje, że Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, który jest przyjmowany uchwałą Rady Ministrów, ma się składać z:
    • „1. wskazania okresu jego realizacji;
    • 2. części diagnostycznej, która zawiera omówienie stanu systemu ochrony ludności i obrony cywilnej oraz wskazanie kluczowych zadań w okresie realizacji Programu;
    • 3. części finansowej, która zawiera określenie planowanej wysokości corocznych środków przeznaczonych na finansowanie zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej, o których mowa w art. 155 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2024 r. o ochronie ludności i obronie cywilnej w podziale na poszczególnych dysponentów i z podziałem na poszczególne lata realizacji Programu;
    • 4. wykazu obszarów i zadań, który określi ogólny katalog zadań i dopuszczalnych zakupów i inwestycji.
    • Jako elementy fakultatywne, które będą mogły być umieszczone w Programie, wskazano: część ewaluacyjną oraz wykaz kluczowych inwestycji”.

Komentarz: Przypomnijmy, że pierwotnie, przed nowelizacją ustawy, program ten miał podlegać uzgodnieniu z… Przewodniczącym Komitetu do spraw Pożytku Publicznego. Tych prerogatyw Przewodniczącego nie udało się obronić, a przecież Program może mieć znaczący wpływ na funkcjonowanie organizacji. Zobaczy jak w nim rząd potraktuje partnerów spoza administracji.

  • Zakłady Kurnickie. Projekt ustawy o zmianie ustawy o fundacji – Zakłady Kórnickie (Kliknij) przewiduje rozwiązanie mające zapewnić „gwarancję realizacji przez przedstawicieli poszczególnych organów i podmiotów w Radzie Kuratorów kierunków działań wyznaczanych przez powołujące ich organy i podmioty, którym „jest wyposażenie tych organów i podmiotów w narzędzie umożliwiające doprowadzenie do odwołania reprezentujących ich członków Rady. Zgodnie z dodawanym w art. 10 nowelizowanej ustawy ust. 3 będzie tego dokonywał minister na wniosek właściwych organów i podmiotów. W związku z powyższym przepis art. 10 nowelizowanej ustawy proponuje się także uzupełnić o zasady uzupełniania składu Rady Kuratorów w przypadku odwołania albo śmierci członka Rady Kuratorów. Będzie tego dokonywał minister na wniosek organu albo podmiotu, którego przedstawicielem był zmarły albo odwołany członek Rady Kuratorów”.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym
  • Zwolnienie z CIT. Ministerstwo Finansów na ręce wiceprzewodniczącej Porowskiej skierowało odpowiedź na stanowisko Rady Działalności Pożytku Publicznego (Kliknij), w której czytamy: „niniejszy projekt przewiduje nowelizację art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy CIT, w ramach której dokonuje się istotnej zmiany katalogu celów statutowych, które mieścić się będą w granicach art. 4 ustawy OPP (kilkadziesiąt dziedzin odzwierciedlających szerokie spektrum możliwych działalności). Odwołanie się do art. 4 ustawy OPP ma przeciwdziałać przypadkom nieuzasadnionego nadużywania zwolnienia (poprzez np. objęcie nim działalności podmiotu o statucie organizacji pozarządowej, wykraczającej poza akceptowalny obszar – na dzień dzisiejszy już bardzo szeroki – zadań publicznych). Stanowić będzie tym samym o zabezpieczeniu intencji ustawodawcy co do zakresu zwolnienia jako instrumentu, za pomocą którego ustawodawca wspiera i ułatwia realizację wybranych, preferowanych celów społecznych. W kontekście „adresata” zwolnienia dla organizacji pozarządowych wymaga podkreślenia, że zwolnienie jest i będzie dedykowane podatnikom, których celem statutowym jest określony rodzaj działalności, w tym także organizacjom pozarządowym”.

Komentarz: Czytając wprost, propozycje RDPP zostały odrzucone, choć zapewniono, „że informacje dot. liczby organizacji pozarządowych, na które oddziałuje zmiana zaproponowana w art. 2 pkt 14 projektu ustawy UD116, zostaną doprecyzowane”. Zapewne dla osłodzenia tej odpowiedzi dodano: „Proponowana nowelizacja stanowi odpowiedź na głosy i postulaty przedstawicieli szerokiego środowiska NGO (reprezentowanego przede wszystkim przez RDPP)…”, co nie jest chyba zgodne z prawdą, i to niezależnie, czy czyta się, że RDPP przede wszystkim reprezentuje szerokie środowisko NGO (bo nie reprezentuje), czy że reprezentuje przede wszystkim głosy i postulaty tego dotyczące. Najwyższy czas urealnić pozycję RDPP, która w obecnej formie ani nie jest niezależnym ciałem doradczym (w jej składzie wchodzą również urzędnicy), ani ciałem dialogu (strona społeczna jest mianowana, a sama rada nie ma wystarczających kompetencji.

  • Uprawnienia organizacji. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego (UD390) jest w konsultacjach. Ma on „na celu rozszerzenie uprawnień instytucji społecznych, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie. W aktualnym stanie prawnym o wszczęciu, odmowie wszczęcia albo o umorzeniu śledztwa zawiadamia się osobę lub instytucję państwową, samorządową lub społeczną, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie, oraz ujawnionego pokrzywdzonego, a o umorzeniu także podejrzanego – z pouczeniem o przysługujących im uprawnieniach (art. 305 § 4 k.p.k.). Instytucji wymienionej w tym przepisie przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa (art. 306 § 1 pkt 2 k.p.k.). Natomiast na postanowienie o umorzeniu śledztwa prawo do wniesienia zażalenia ustawa, w art. 306 § 1a pkt 2 k.p.k., przyznaje jedynie instytucji państwowej lub samorządowej, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie. (…) Proponowana zmiana legislacyjna ma na celu przyznanie organizacjom społecznym, które złożyły zawiadomienie o przestępstwie, prawa do wnoszenia zażalenia na decyzję o umorzeniu postępowania przygotowawczego”.

Komentarz: W tym kontekście warto znów podnieść kwestię braku jednoznacznych definicji. W komentarzu czytamy: „Zauważyć należy, że pojęcie instytucji społecznych rozumiane jest szeroko. W doktrynie wskazuje się, że „Instytucją społeczną jest zespół urządzeń materialnych i organizacyjnych, zorganizowanych przez określone grupy, których zadaniem jest zaspokajanie potrzeb jednostkowych lub grupowych oraz wzmacnianie funkcjonowania zbiorowości jako całości. Instytucje społeczne nie tylko stanowią wzmocnienie i urzeczywistnienie prawa obywateli do uczestnictwa w życiu publicznym, lecz także umożliwiają właściwe wypełnianie funkcji społecznych oraz samorealizację we wszystkich sferach życia. Z zakresu tego pojęcia – ze względu na treść art. 13 Konstytucji RP – podlegają wyłączeniu organizacje odwołujące się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także organizacje, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa” (Ryszard A. Stefański (red.), Zabłocki Stanisław (red.), Kodeks postępowania karnego, Lex). „Zaliczyć do nich można instytucje ekonomiczne, partie polityczne, stowarzyszenia, fundacje, kościoły i związki wyznaniowe, ośrodki kulturalne i inne” (Jarosław Zagrodnik (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Lex)”. Te problemy terminologiczne ciążą nad nami (zob. tekst z 2021 „Organizacje społeczne czy pozarządowe?” Kliknij) i nie bardzo jest szansa na szybką zmianę (zob. tekst z 2024 „Teraz albo nigdy” Kliknij). Niewątpliwie jednak rozszerzanie uprawnień „instytucji społecznych” poszerza możliwości działania organizacji pozarządowych.

  • Uprawnienia organizacji 2. Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), na który czekaliśmy od 5 maja 2025 roku, trafił do konsultacji publicznych. Określa on, „że organy i służby ochrony przyrody oraz organizacje pozarządowe, których działalność statutowa obejmuje ochronę przyrody, w tych sprawach mogą wykonywać prawa pokrzywdzonego, jeżeli w zakresie swego działania ujawniły wykroczenie lub wystąpiły o wszczęcie postępowania”. Dodatkowo w myśl nowych przepisów „do ceny biletu wstępu do parku narodowego położnego w obszarach górskich będzie doliczana kwota (15% wysokości ceny biletu wstępu) na rzecz organizacji ratownictwa górskiego działających na obszarze danego parku narodowego. Takie działanie pozwoli na wsparcie, a tym samym zapewnienie skuteczności funkcjonowania służb ratowniczych bez uszczuplania budżetu parku narodowego”.
  • Jamboree. Projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z organizacją XXVI Światowego Jamboree Skautowego w Polsce w 2027 r. (Kliknij) trafił na Komitet Stały Rady Ministrów.

Komentarz: Prawdę mówiąc, nie wiem, jak skomentować fakt, że organizowane w dniach 29 lipca–9 sierpnia 2027 r. na Wyspie Sobieszewskiej w Gdańsku, przez Związek Harcerstwa Polskiego we współpracy ze Światową Organizacją Ruchu Skautowego, Światowe Jamboree Skautowe wymaga specjalnej ustawy. Gospodarzem wydarzenia jest Miasto Gdańsk Rząd poprzez pełnomocnika i instrumenty finansowania (NIW) wspomaga organizację tego wydarzenia. Gdzie jest granica między imprezą rzadową a realizowaną przez organizację pozarządową?

  • 1,5% PIT. Znamy stanowiska zgłoszone w ramach konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Klkinij). Swoje uwagi zgłosiła m.in. Wspólnota Robocza Związków Organizacji Społecznych (Kliknij).

Komentarz: Przypomnijmy. Pisaliśmy o tym już wcześniej (Kliknij): projekt  budzi wśród części organizacji zaniepokojenie. Zakłada on zniesienie obowiązku pracodawcy w zakresie automatycznego, terminowego przekazywania formularza PIT-11 pracownikowi – dokument miałby być wydawany wyłącznie na wniosek pracownika. Czy w praktyce oznacza to spadek liczby składanych deklaracji PIT, a w konsekwencji spadek kwot przekazywanych w ramach 1,5% podatku na rzecz OPP i równocześnie utrwalanie dominacji dużych organizacji kosztem małych? WRZOS przewiduje zagrożenie: „Projektowana zmiana w praktyce eliminuje ten mechanizm wyrównawczy, pozbawiając mniejsze organizacje jednego z nielicznych kanałów dotarcia do nowych darczyńców. Skala tego ograniczenia może mieć charakter fundamentalny z perspektywy możliwości pozyskiwania nowych darczyńców przez mniejsze organizacje. Z danych Ministerstwa Finansów wynika bowiem, że z co najmniej jednej ulgi podatkowej skorzystało 6 264 608 podatników, z czego 4 410 760 podatników korzystało z ulgi na dzieci. W praktyce oznacza to, że relatywnie stabilną grupę podatników nadal podejmujących aktywną czynność rozliczenia mogą stanowić przede wszystkim osoby korzystające z ulg innych niż ulga na dzieci, tj. ok. 1,85 mln podatników. Nawet przy założeniu, że istotna część podatników korzystających z ulgi prorodzinnej nadal będzie aktywnie rozliczać deklaracje (np. ok. 50% tej grupy), potencjalna grupa podatników podejmujących świadomą aktywność w procesie rozliczenia może ograniczyć się do ok. 20% obecnej liczby podatników przekazujących 1,5% podatku. W praktyce oznacza to, że realna grupa podatników, do której mniejsze organizacje będą mogły skutecznie docierać w celu pozyskania nowych darczyńców, może zmniejszyć się nawet od ok. 5 do 10 razy względem obecnego modelu funkcjonowania systemu. Prowadzi to do istotnego zaburzenia relacji pomiędzy podażą możliwości pozyskania nowych podatników a liczbą organizacji konkurujących o uwagę darczyńców. W konsekwencji należy liczyć się z wielokrotnym wzrostem kosztów dotarcia do podatnika, wzrostem kosztów fundraisingu oraz dalszym uprzywilejowaniem największych organizacji dysponujących rozpoznawalnością i znaczącymi budżetami promocyjnymi” (Kliknij).

Jak już pisaliśmy, bezdyskusyjny jest fakt, że 1,5 proc. jest obecnie mechanizmem niedoskonałym, na którym zyskują duże organizacje, zajmujące się pomocą osobom indywidualnym i zbierające na subkonta. Nie wydaje się jednak, aby proponowana zmiana pogłębiła ten problem. Brak otrzymania formularza PIT nie powinien spowodować automatycznie braku aktywnego akceptowania w ramach e-pit swojego zeznania podatkowego, co przecież oznacza możliwość podjęcia decyzji o przekazaniu 1,5 proc. PIT na konkretną organizację, czy też o zmianie tej organizacji. Warto zwrócić również uwagę, że rezygnacja z konieczności wystawiania pracownikom formularza dla wielu organizacji, szczególnie tych małych i nieposiadających stałego personelu, a zlecających różne drobne prace, może oznaczać ograniczenie działań biurokratycznych. Czekamy na rozstrzygnięcia Ministerstwa i na faktyczne efekty wprowadzanych zmian.

Na poziomie parlamentarnym
  • Ustawa o pożytku.  9 czerwca odbyło się w Sejmie pierwsze czytanie (Kliknij) rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych, czyli tzw. małej nowelizacji. Co ciekawe, projekt rozpatruje Komisja Administracji i Spraw Wewnętrznych, a nie Komisja Polityki Społecznej i Rodziny, która dotychczas zajmowała się ustawą o pożytku.

Komentarz: Procedowany projekt (druk nr 2597) nie wprowadza znaczących zmian dla działalności organizacji społecznych, których tak sektor oczekuje. Cześć posłów, w tym przewodnicząca Maria Małgorzata Janyska, dopytywała stronę rządową o planowany szerszy zakres zmian i zajęcie się tzw. dużą nowelizacją. Poseł Tadeusz Tomaszewski podniósł też kwestię zgłaszaną m.in. przez OFOP dotyczącą wyboru daty na obchody Dnia Społeczeństwa Obywatelskiego. W rządowym projekcie jest to dzień 24 kwietnia, czyli dzień uchwalenia ustawy o pożytku. Organizacje zaś proponują, aby był to 7 kwietnia – uchwalenie Ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Niestety min. Adriana Porowska (wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego) nie przyjęła żadnych merytorycznych uwag. Znamienne, że to rząd odgórnie ustanawia, kiedy mamy obchodzić Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego. W tej kwestii głos społeczeństwa najwyraźniej się nie liczy. Co do głosów to dość zaskakujący był ten Macieja Kunysza reprezentującego stronę społeczną w Radzie Działalności Pożytku Publicznego, który wprost bardzo prosił Komisję o przegłosowanie procedowanej ustawy. Zastanawiające, czy jest to stanowisko RDPP, czy nadgorliwość jej współprzewodniczącego (opr. Agata Tomaszewska)

  • Partycypacja w szkole. Senat nie wniósł poprawek do ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (druk nr 742), a także do ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (druk nr 1650) dotyczącą spółdzielni uczniowskich.

Komentarz: Zmiany w prawie oświatowym dotyczą m.in. obowiązkowego tworzenia rad szkół i powstania instytucji rzecznika praw ucznia na różnych szczeblach. Z tym że obowiązek tworzenia rad i rzecznika praw ucznia na poziomie szkoły ma obowiązywać od września 2028 r. Przypomnijmy tylko, że równocześnie trwają prace nad Krajową strategią młodzieżową (Kliknij), której projekt ma być przedstawiony na jesieni tego roku.

  • Podkomisje stałe
    • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S) nie ma zaplanowanych spotkań, ale zbiera tematy do spotkań w drugim półroczu.
    • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) planuje spotkanie dotyczące zmian w składzie Prezydium Podkomisji i spraw bieżących, 18 czerwca 2026 (czwartek).
    • Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Zespoły parlamentarne
    • Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij) nie ma zaplanowanych spotkań.
    • Parlamentarny Zespół ds. Rozwoju Ekonomii Społecznej (Kliknij) nie ma zaplanowanych spotkań.
    • Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) na spotkaniu 8 czerwca (Kliknij) dyskutował o roli i znaczeniu Funduszu Młodzieżowego oraz o tym, jak skutecznie wnioskować o środki, nawet nie będąc organizacją pozarządową. Protokół (Kliknij) i rekomendacje (Kliknij).

W procesie rzeczniczym

  • Konsultacje środowiskowe. Pytanie o pomysł na lepsze wspieranie aktywności obywatelskiej przez jednostki samorządowe zadajemy również samorządom lokalnym. We Wspólnocie wypowiedź Łukasza Gorczyńskiego (Kliknij). Z uwagi na to, że czekamy też na odpowiedzi od samorządów, przedłużamy czas zbierania odpowiedzi do 30 czerwca. A, przypomnijmy, pytamy Was o zdanie: (1) Czy samorządy powinny tylko zlecać NGO-som zadania, czy również móc wspierać aktywność obywatelską? (2) Jak powinna działać inicjatywa lokalna? Czekamy na Wasze opinie lub po prostu głosy poparcia (Kliknij).
  • Program regulacyjny. Znamy już odniesienie do uwag zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych projektu Programu regulacyjnego na lata 2026-2028 (Kliknij).

Komentarz: Uwagi OFOP-u zostały częściowo uwzględnione, m.in. poprzez:

  • „zwrócenie uwagi na konieczność ochrony interesu publicznego przy deregulacji – w opisie Obszaru I”,
  • wprowadzenie zapisu „organizacje pozarządowe, zainteresowane polskim systemem prawnym w tym m.in. te, które reprezentują sektor przedsiębiorców, te, które świadczą usługi publiczne, czy te biorące udział w konsultacjach publicznych projektów legislacyjnych”,
  • „wskazanie, że na stronie znajdą się materiały informacyjne dotyczące wiedzy o procesach konsultacyjnych i ocenie skutków regulacji. Dodatkowo planuje się prezentację narzędzi wspierających procesy konsultacyjne, w tym bazę podmiotów do opiniowania oraz konsultacji publicznych”.

Zwrócić tu trzeba uwagę także na pewną niekonsekwencję. Oto z jednej strony w raporcie z konsultacji odmawia się wpisu Strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, bo choć „została zapowiedziana w ramach prac rządowych i nie została jeszcze uwzględniona w Wykazie prac Rady Ministrów”. Z drugiej jednak, na postulat Stowarzyszenia Przyjaciół Pokrzywnicy w Sławoborzu, wskazuje się, że „Podniesione w uwadze kwestie dotyczące sektora obywatelskiego mogą zostać przedstawione w trakcie konsultacji projektu Strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego”, czyli bierze się jej powstanie pod uwagę.

  • Czekamy od:
    • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
    • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
    • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
    • 7 kwietnia na wyniki kolejnych konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) dotyczącego zwolnienia z podatku CIT „dochodów podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność w zakresie określonym w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na te cele”. Na razie jest tylko odpowiedź na stanowisko RDPP (patrz wyżej).
    • 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
    • 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
    • 6 maja na rozpatrzenie petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij) dotyczącej wprowadzenia nowych trybów zlecania zadań.

Dzieje się

  • Kondycja społeczeństwa obywatelskiego. Najnowszy raport Civitates poświęcony jest kondycji demokracji i społeczeństwa obywatelskiego w Europie (Kliknij), a w nim głosy przedstawicielek OFOP-u – Karoliny Dreszer-Smalec i Anny Grudzińskiej. To ważne, że doświadczenia polskich organizacji pozarządowych zostały uwzględnione w europejskiej debacie o przyszłości demokracji. Szczególnie dziś, gdy coraz częściej mówimy nie tylko o potrzebie zmian, ale także o tym, jak budować trwałe mechanizmy współpracy między administracją publiczną a społeczeństwem obywatelskim.

Komentarz: W tym kontekście nie powinniśmy zapominać o unijnej strategii na rzecz społeczeństwa obywatelskiego (Kliknij), o której prezeska OFOP-u Karolina Dreszer-Smalec pisze: „Ogłoszona przez Komisję Europejską 12 listopada 2025 r. „Strategia UE na rzecz społeczeństwa obywatelskiego” wydaje się być przełomowym momentem dla sektora. Trzy filary Strategii obejmują: wzmocnienie dialogu obywatelskiego, lepszą ochronę przestrzeni obywatelskiej i działających w niej obrońców praw podstawowych oraz rozwój mechanizmów finansowego i instytucjonalnego wsparcia dla organizacji” (Kliknij).

  • Grupa robocza do spraw uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych na XX posiedzeniu dyskutowała m.in. nad stanowiskiem przesłanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości w odpowiedzi na ustalenia Grupy przyjęte na XVII posiedzeniu w dniu 8 kwietnia 2026 r., w sprawie przerejestrowania do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej KRS) uczniowskich klubów sportowych oraz klubów sportowych w formie stowarzyszenia (Kliknij).

Komentarz: Stanowisko wzbudziło wśród osób członkowskich Grupy znaczące wątpliwości co do zrozumienia przez Ministerstwo Sprawiedliwości istoty problemu. Ciąg dalszy nastąpi.

  • RDPP. Kolejne posiedzenie plenarne Rady Działalności Pożytku Publicznego VIII kadencji zostało przełożone. Rada przyjęła m.in. uchwałę:
    • w sprawie powołania stałego eksperta ds. prawa organizacji pozarządowych przy Radzie Działalności Pożytku Publicznego, gdzie czytamy, że Rada „powołuje Pana Przemysława Żaka na stałego eksperta ds. prawa organizacji pozarządowych przy Radzie Działalności Pożytku Publicznego”, wyjaśniając: „Rada Działalności Pożytku Publicznego dotychczas nie korzystała w sposób systemowy z instytucji stałych ekspertów, mimo że art. 38 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie przewiduje taką możliwość. Powołanie eksperta stanowi wzmocnienie merytorycznego potencjału RDPP oraz zwiększa jakość opiniowania i konsultowania spraw dotyczących sektora obywatelskiego”. Co ciekawe, „Ekspert wykonuje swoje zadania nieodpłatnie w relacji z Kancelarią Prezesa Rady Ministrów. Wsparcie eksperckie ma charakter dobrowolny i jest każdorazowo potwierdzane przez: 1) Współprzewodniczących RDPP albo 2) Przewodniczącego właściwego zespołu problemowego RDPP – w zakresie możliwości udzielenia opinii, konsultacji lub udziału w pracach dotyczących konkretnej sprawy. W ramach współpracy dopuszcza się możliwość stałego przesyłania zaproszeń na posiedzenia właściwych zespołów RDPP, zgodnie z ustaleniami Przewodniczących tych zespołów oraz posiedzeń plenarnych”. Komentarz: zastanawiające jest, czym różni się w takim razie „stały ekspert” od innych ekspertów?

Temat do dyskusji

Wkład do Strategii

OFOP z bardzo wielu postulatów, które powinny znaleźć się w strategii, wybrał tylko kilka. Nie mamy bowiem pewności, czy wysiłek włożony w przygotowanie większej ilości postulatów nie będzie po prostu zmarnowany (nieuwzględniony). Uważamy, że proces pracy nad strategią powinien być zupełnie inny, a ostateczny kształt wypracowany raczej w formie paktu między stroną społeczną a rządem. Jednak przedstawiamy niektóre z naszych postulatów, aby pokazać, że jesteśmy gotowi do rozmów. Nasze postulaty dotyczą:

  • Uchwalenie ustawy podstawowej „Prawo organizacji pozarządowych” porządkującej i integrującej system regulacji dotyczących organizacji obywatelskich (Kliknij).
  • Tworzenie bezpiecznej przestrzeni obywatelskiej, zapewnienie stosownych ram prawnych i instytucjonalnych w celu ochrony i wsparcia organizacji,  w szczególności obrońców(-czyń)  praw człowieka (Kliknij).
  • Kompleksowa nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz reforma systemu dialogu obywatelskiego (Kliknij).
  • Systemowy Program Wspierania Sieci, Federacji i Koalicji NGO (Kliknij).
  • Nowelizacja ustawy o samorządzie gminnym oraz wybranych ustaw w celu stworzenia systemowych ram pobudzania i wspierania aktywności obywatelskiej oraz uproszczenia mechanizmów wspierania inicjatywy lokalnej (Kliknij).
  • Edukacja obywatelska dorosłych oraz rozwój kultury debaty publicznej (Kliknij).

Czy wiesz, że…

1780 – Sejm warszawski odrzucił projekt Kodeksu Andrzeja Zamoyskiego („Zbiór Praw Sądowych”), wniesiony wcześniej do prac sejmowych. Uchwała sejmowa, zatytułowana „Oddalenie Zbioru Praw przez Ur. Zamoyskiego ułożonych”, przesądzała o trwałym odrzuceniu projektu i zakazywała jego ponownego podejmowania. Kodeks miał charakter reformistyczny: zmierzał do uporządkowania prawa i wzmocnienia roli państwa. Przewidywał także poprawę sytuacji chłopów oraz zwiększenie nadzoru państwa nad majątkiem instytucji kościelnych, w tym zakonów.

Komentarz: Wynik głosowań sejmowych stanowił istotny cios dla projektów oświeceniowych, jednak nie zatrzymał tendencji reformatorskich, lecz przesunął je z poziomu państwowego na poziom kościelny i administracyjny. W latach 80. XVIII w. prymas Michał Jerzy Poniatowski prowadził reformy dyscyplinarne Kościoła, które zmierzały do ograniczenia rozrostu zakonów poprzez kontrolę nowicjatów, wizytacje oraz kryterium ich „użyteczności społecznej”.

Działania te nie tworzyły – w przeciwieństwie do równolegle rozwijanych w Cesarstwie Austriackim reform józefińskich – systemu likwidacji zakonów, lecz mechanizm stopniowego ograniczania ich wzrostu i reorganizacji. W praktyce oznaczało to sterowanie rekrutacją, zwiększoną kontrolę administracyjną oraz selekcję wspólnot według kryterium użyteczności społecznej, co mogło przyspieszać zanik części słabszych klasztorów. Jednak można to także traktować jako miękką formę kasat. Przykładowo próbując utworzyć szpital generalny, zlikwidował klasztor karmelitów – „odkupił od zakonników ich budynki klasztorne. Umowa została spisana 13 sierpnia 1787 r. Na jej mocy prymas zobowiązał się wypłacić zakonnikom kwotę 20 000 złp cztery tygodnie po ich wyprowadzeniu się. Wraz ze znalezieniem nowego lokum dla szpitala generalnego ks. Michał nakazał wszystkim siostrom zakonnym prowadzącym własne szpitale przenieść się na Wesołą. Wobec pozostałych zakonów zastosował numerus fixus oraz tzw. prawo łaski, które stworzył na własne potrzeby przy okazji reformowania diecezji płockiej. Z kolei stare zakonnice miały przeprowadzić się do swoich krewnych. W ten sposób Poniatowski zniósł klasztory duchaczek, bernardynek, dominikanek, a także kaletek i augustynianek. W myśl owego prawa łaski i numerus fixus zniósł kościół parafialny św. Jakuba i kilka kaplic szpitalnych. Wszystko to czynił, jak zapewniał, dla dobra oświaty i Akademii Krakowskiej”, za: Katarzyna Karaskiewicz, Prymasa Poniatowskiego potyczki w Akademii Krakowskiej (Kliknij).

——-–——————-

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
*Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]

Tagi
Accessibility by WAH