Biuletyn #prosteNGO – 4-17 maja 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Plany, które stają się przeszłością, Ustawa o ochronie ludności do poprawki? )
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (Ustawa o pożytku, Fundusz sprawiedliwości, Partycypacja w przedsiębiorstwie )
   • Na poziomie parlamentarnym (Pomoc społeczna, AntySlapp, Spółdzielnie uczniowskie, Darowizny dla powodzian, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
3. W procesie rzeczniczym (Petycja w sprawie trybów, Moc Małych Społeczności, Konsultacje środowiskowe, Czekamy)
4. Dzieje się (Programy współpracy, Grupyrobocze, RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Brać czy nie brać…
2. Czy wiesz, że… (1737)

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń i 3) dużej o działalności pożytku.

• Plany, które stają się przeszłością. 5 maja o 15.45 ukazał się w planach legislacyjnych rządu projekt uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy Program wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności na rok 2026” (Kliknij). Tego samego dnia projekt trafia do konsultacji (Kliknij) z terminem „5 dni od dnia otrzymania niniejszego pisma (…). Skrócenie terminu na zgłaszanie uwag jest podyktowane koniecznością pilnego procedowania przedmiotowego projektu uchwały w celu uruchomienia programu w 2026 r.”.

Komentarz: To już swoisty rekord. W Biuletynie powinniśmy tę samą informację podać aż czterokrotnie. W planach, w procesie legislacyjnym (konsultacje), w procesie rzeczniczym (uwagi w konsultacjach – patrz niżej) i w kategorii „czekamy” na wynik konsultacji. I to w sytuacji gdy program ten zapowiadany był już w zeszłym roku jako nr 46 wykazu priorytetów polityki członków Rady Ministrów. I znów budować odporność będziemy jedynie w drugiej połowie roku.

• Ustawa o ochronie ludności do poprawki? Pojawiła się ciekawa analiza dotycząca udziału organizacji w systemie ochrony ludności (Kliknij). W podsumowaniu czytamy: „Jeśli system ma działać skutecznie w sytuacjach kryzysowych, konieczne jest jednak nie tylko doprecyzowanie przepisów, ale także uporządkowanie procedur, zwiększenie przejrzystości decyzji oraz stworzenie realnych zachęt do udziału dla organizacji spoza wąskiej grupy podmiotów wskazanych w ustawie. Bez tego trudno będzie mówić o budowie szerokiego i sprawnie funkcjonującego systemu ochrony ludności”.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• Ustawa o pożytku. Komitet Stały Rady Ministrów ponoć (na RCL jeszcze nie ma stosownych dokumentów) przyjął „małą nowelizację”, która teraz ma trafić do Sejmu.

Komentarz: To nie jedyna „dobra” wiadomość. Okazuje się, że Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego istnieje. Oto minister Grabiec, który, o ile wiem, ani razu nie pojawił się nie tylko na Radzie Działalności Pożytku Publicznego, ale nawet na posiedzeniu Komitetu, któremu formalnie przewodniczy, pochwalił się sukcesem (Kliknij). Pytanie, czy rzeczywiście wierzy, że dokonano czegoś znaczącego dla organizacji, czy też wie, że większość organizacji nie odczuje tych „dobrodziejstw”, a te najmniejsze, być może, nawet stracą. W końcu większe „małe dotacje”, przy braku dodatkowych środków, oznaczać mogą mniej małych grantów.

• Fundusz sprawiedliwości. Znamy głosy zgłoszone w konsultacjach projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (B948).

• Partycypacja w przedsiębiorstwie. Projekt ustawy o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (UDER 82) skierowany do Komisji Prawniczej. Przypomnijmy, „zmiany mają charakter deregulacyjny. Nie wpłyną na jasność i jednoznaczność obowiązków pracodawcy i uprawnień rady pracowników oraz nie będą stanowiły zagrożenia interesów ani pracodawców, ani pracowników, a jedynie mają na celu zmniejszenie barier w komunikacji między radą pracowników a pracodawcą”.

Na poziomie parlamentarnym

• Pomoc społeczna. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej  (druk nr 2550) skierowano do pierwszego czytania.

Komentarz: Przypomnijmy, projekt (dotyczący „wprowadzenia zmian w systemie opieki wykonywanej w miejscu zamieszkania. Nowe przepisy ujednolicą zasady świadczenia takich usług, poprawią jakość świadczeń i lepiej dopasują je do potrzeb osób korzystających z pomocy społecznej. Projekt jest kolejnym krokiem w realizacji Krajowego Planu Odbudowy”) na etapie rządowym (Kliknij) nie trafił do konsultacji publicznych, choć np. na ngo.pl wzbudził żywą dyskusję (Kliknij).

• AntySlapp. Rządowy projekt ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej (Druk nr 2488) – trzy czytania w cztery dni. Teraz Senat.

Komentarz: Jak pisze Dominika Bychawska-Siniarska (Kliknij), „Poprawki przygotowane przez koalicję anty-SLAPP zostały zgłoszone przez KO i Lewicę. Obejmowały m.in.: 1. zakaz pozywania przez JST i jednostki władzy publicznej; 2. przerzucenie ciężaru dowodu bezprawności działania na powoda; 3. rozwiązanie, zgodnie z którym po podniesieniu przez pozwanego zarzutu, że sprawa może mieć charakter SLAPP, to powód musiałby wykazać, że nie wszczął postępowania o charakterze SLAPP. Cel pierwszej poprawki był prosty: odpowiedzieć na dużą liczbę spraw wytaczanych przeciwko mieszkańcom, aktywistom i lokalnym watchdogom właśnie przez JST. Druga i trzecia miały realnie odciążyć pozwanych i uczynić ochronę anty-SLAPP bardziej skuteczną procesowo. Niestety poprawki nie przeszły”. Na sesji Sejmu ciekawe dyskusje (Kliknij), a poseł Tadeusz Tomaszewski m.in. podsumowywał: „Pozytywnie należy ocenić również rolę, jaką projekt przyznaje organizacjom pozarządowym. Ustawa umożliwia im przystępowanie do postępowania za zgodą pozwanego, a także przedstawianie sądowi istotnych informacji i poglądów. To rozwiązanie bardzo ważne, ponieważ w sprawach dotyczących wolności wypowiedzi, ochrony praw człowieka czy interesu publicznego głos organizacji społecznych wzmacnia pozycję procesową pozwanego i może realnie podnieść jakość rozpoznania sprawy przez sąd”. Co ciekawe, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha wyjaśniał: „Dzisiaj możemy posiłkować się jedynie danymi zgromadzonymi przez organizacje pozarządowe (…) z badań koalicji na rzecz anty-SLAPP-ów, w Polsce w ich ocenie odnotowano w ostatnich latach przynajmniej ponad 100 tego typu postępowań. Niemniej jednak w sposób rzetelny, w sposób absolutnie statystyczny będziemy mogli mówić o tym w przyszłości, kiedy ta ustawa wejdzie w życie. Ona nakłada wręcz na ministra sprawiedliwości obowiązek sprawozdawczy w zakresie wpływu i rozstrzygania tych spraw”.

• Darowizny dla powodzian. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (druk nr 2489) również przeszedł trzy czytania w cztery dni.

Komentarz: Przypomnijmy, jak to podkreślał Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Jarosław Neneman, „z tą inicjatywą wyszły do nas Forum Darczyńców, Fundusz Lokalny Masywu Śnieżnika, a także Rada Działalności Pożytku Publicznego”. I choć ten pośpiech w Sejmie wydaje się zrozumiały, to trudno nie zgodzić się z posłem Ireneuszem Zyską, który wyraził zdziwienie, że „rząd zwlekał z wprowadzeniem pod obrady Sejmu tego projektu aż 4,5 miesiąca od rozpoczęcia roku, w którym będzie stosowane zwolnienie od podatku”.

• Spółdzielnie uczniowskie. Senacki projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (druk nr 1650) po drugim czytaniu znów skierowano do Komisji Edukacji i Nauki.

Komentarz: Znamy wyniki konsultacji tego projektu (Kliknij), dominują głosy wspierające, ale pojawiają się i wątpliwości (np. „projekt kojarzy mi się z PRL”, „spółdzielnie uczniowskie już istnieją (…), nie ma potrzeby wprowadzania kolejnych regulacji”). Czy rzeczywiście zmiany prawa wprowadzą realną zmianę i czego, w dzisiejszych czasach, będą uczyć spółdzielnie uczniowskie? Dla mnie nie ma tu jednoznacznej odpowiedzi. Najważniejsze, aby nie był to rodzaj „wolontariatu” na siłę i działań pozornych.

• Podkomisje stałe
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S) na posiedzeniu 12 maja (Kliknij) wysłuchała (1) informacji na temat polityki zakupowej państwa na lata 2026-2029 w zakresie wspierania podmiotów ekonomii społecznej oraz (2) informacji na temat potrzeby doprecyzowania art. 11 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo zamówień publicznych poprzez jednoznaczne wskazanie organizacji pozarządowych w rozumieniu ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie jako podmiotów objętych wyłączeniem. Na 26 maja 2026 r. planowane jest posiedzenie w celu wysłuchania informacji na temat sytuacji Osiedla Jazdów w Warszawie.
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) nie ma zaplanowanych spotkań.
• Zespoły parlamentarne
  • Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij) nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Parlamentarny Zespół ds. Rozwoju Ekonomii Społecznej (Kliknij) dyskutował o sytuacji przedsiębiorstw społecznych oraz problemie braku finansowania składek na ubezpieczenia społeczne pracowników objętych reintegracją społeczno-zawodową (Kliknij).
  • Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) obecnie nie zajmuje się dialogiem obywatelskim (Kliknij).

W procesie rzeczniczym

• Petycja w sprawie trybów. 6 maja Komisja Petycji przedłużyła termin rozpatrzenia petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij) dotyczącej wprowadzenia nowych trybów zlecania zadań.
• Moc Małych Społeczności. Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych przesłała uwagi do projektu uchwały Rady Ministrów w sprawie przyjęcia programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy Program wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności na rok 2026” (Kliknij), zgłaszając równocześnie krytyczną ocenę tak drastycznie krótkiego terminu konsultacji: „5 dni (w tym 2 dni wolne od pracy) na zapoznanie się z projektem, sformułowanie opinii i zgłoszenie uwag to zdecydowanie zbyt krótki czas, aby można było uzyskać opinie od zainteresowanych Programem organizacji”.

Komentarz: Zmiany w programie (zmniejszenie ilości środków, de facto likwidacja jednego priorytetu, nieuwzględnienie regrantingu) mogą „sugerować, że rząd uznał, że program nie jest skuteczny i/lub nie ma znaczenia z punktu widzenia polityki państwa”, a brak dobrych wskaźników (jak w poprzednim roku) może uniemożliwić rzetelną ocenę skuteczności interwencji.

• Konsultacje środowiskowe. Czy jest pomysł na lepsze wspieranie aktywności obywatelskiej przez jednostki samorządowe? Pytamy Was o zdanie: (1) Czy samorządy powinny tylko zlecać NGO-som zadania czy również móc wspierać aktywność obywatelską? (2) Jak powinna działać inicjatywa lokalna? Czekamy na Wasze opinie lub po prostu głosy poparcia (Kliknij).

• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
  • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
  • 30 stycznia na wyniki konsultacji dokumentu „Program regulacyjny na lata 2026-2028” (ID248). Komentarz: Program niby uchwalony, ale znaleźć go trudno, a o wynikach konsultacji nigdzie ani słowa.
  • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
  • 7 kwietnia na dalsze prace nad projektem ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych (UPR03).
  • 7 kwietnia na wyniki kolejnych konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) dotyczącego zwolnienia z podatku CIT „dochodów podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność w zakresie określonym w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na te cele”.
  • 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
  • 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
  • 17 maja na wyniki konsultacji poselskiego projektu ustawy o zespołach ludowych, który dotyczy określenia organizacji i formy wsparcia zespołów ludowych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Kliknij).

Dzieje się

• Programy współpracy. Sprawozdanie z realizacji Programu współpracy Ministra RiPS z NGO za rok 2025 (Kliknij).

Komentarz: Przynajmniej w tym sprawozdaniu widać, że wspieranie ekonomii społecznej jest formą współpracy z organizacjami pozarządowymi.

• Grupy robocze. 6 maja 2026 r. odbyło się XIX posiedzenie Grupy roboczej ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych, działającej przy Komitecie ds. Pożytku Publicznego (Kliknij). Równocześnie w odpowiedzi na ustalenie nr 3 (Kliknij) Grupy roboczej ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych, przyjęte na XVII posiedzeniu Grupy w dniu 25 marca 2026 r., dotyczące statusu i działalności kół gospodyń wiejskich, w Ministerstwie Rozwoju i Technologii podjęto „działania zmierzające do uzgodnienia stanowiska z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiotowym zakresie”. Ministerstwo informuje, że w „przypadku uznania przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że niezbędne jest wprowadzenie zmian do ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zadeklarowaliśmy pełną gotowość do merytorycznej współpracy oraz wypracowania jednolitego stanowiska. Jednocześnie uprzejmie wskazuję, że kwestie związane z działalnością kół gospodyń wiejskich pozostają poza właściwością Ministra Finansów i Gospodarki”.

• RDPP. 13-14 maja odbyło się XI posiedzenia plenarne Rady Działalności Pożytku Publicznego VIII kadencji, na której m.in. odbyć sie miały warsztaty dotyczące strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Na razie brak jest komunikatu na stronie Rady (Kliknij).

Temat do dyskusji

Brać czy nie brać…

….udziału w rządowym procesie tworzenia strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego? W każdym razie należy się dobrze przygotować do wypełnienia zaproponowanej przez Departament Społeczeństwa Obywatelskiego ankiety.

Czy wiesz, że…

1737 – podpisany został tzw. konkordat wschowski, czyli porozumienie, które zamykało problem narzucania mnichom, wbrew regule, opatów (tzw. opatów komandytoryjnych). Podpisany przez Augusta II (i z braku Sejmu zatwierdzony 10 lipca 1737 r. przez komisję „senatorów i ministrów stanu królestwa polskiego, zebranych we Wschowej” i Klemensa XII (bullą Summi atque aeterni Pastoris z 13 września 1737 r.). Czym była komenda? Była przywilejem władzy, mogącej narzucać bogatym opactwom opata, który mógł być nawet osobą świecką. Była to forma wynagradzania urzędników królewskich, która pozwalała dochody z klasztornych włości przekazywać do prywatnych kieszeni. Wyzwalanie się od komendy było długim procesem. Był czas otwartych konfliktów i siłowych rozwiązań, odwoływania się do papieży, dwuwładzy. Ostatecznie zachowano prawo króla do mianowania opatów w klasztorach
benedyktyńskich w Tyńcu, Lubiniu i Płocku, cysterskich w Wąchocku, Mogile, Sulejowie, Wągrowcu, Jędrzejowie i Paradyżu, kanoników regularnych w Czerwińsku i Trzemesznie, norbertanów w Hebdowie i bożogrobców w Miechowie. Jednak doprowadzono do oddzielenia funkcji opata tytularnego (komendatoryjnego) od funkcji opata klaustralnego (wybieralnego). Opat tytularny pobierał swoje
apanaże, ale nie miał nic do powiedzenia w sprawach samego opactwa. Tak kosztem dwóch trzecich uposażenia opactwa odzyskano swobodny wybór opatów.

Komentarz: Łatwiej to sobie wyobrazić, próbując przymierzyć to do dzisiejszej rzeczywistości. Synekury w spółkach skarbu państwa to analogia do dodatkowego „wynagradzania” osób stojących przy władzy. A narzucanie opata można by przyrównać do narzucania bogatym organizacjom, w których wybór powinien pochodzić z demokratycznej woli członków, przewodniczącego zarządu.

——-–——————-

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
*Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]