Biuletyn #prosteNGO – 20 kwietnia - 3 maja 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Reforma samorządowa)
W procesie legislacyjnym
- Na poziomie rządowym (CIT dla NGO, Organizacje, ale jakie? Darowizny dla powodzian, Staże w konsultacjach)
- Na poziomie parlamentarnym (Recznicy praw ucznia i rady szkolne, Ochrona ludności, Obchodzenie prawa wyborczego, Zespoły ludowe, AntySlapp, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
W procesie rzeczniczym (Strategia dla społeczeństwa obywatelskiego, Czekamy)
Dzieje się (W sprawie rad kobiet, Grupa robocza ds. filantropii, Komitet ds. Pożytku Publicznego, RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

Konsultacje środowiskowe w sprawie lokalnego wspierania aktywności obywatelskiej
Czy wiesz, że… (1215)

W skrócie

W planach legislacyjnych

Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw 1) o ekonomii społecznej, 2) o kołach gospodyń i 3) o działalności pożytku.

Reforma samorządowa. Trwają prace nad tzw. „Pakietem 2.0” – Decentralizacja Państwa i przywracanie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego. A przecież „pakiet 1.0,” czyli Ustawa o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw dotyczących jednostek samorządu terytorialnego (UD309), ciągle nie przeszła przez proces rządowy. I to mimo, że nie skierowano go do publicznych konsultacji.

Komentarz: Przypomina to sytuację z naszą ustawą o działalności pożytku publicznego, gdzie najpierw miała być mała nowela, a potem duża, realizująca postulaty organizacji. Również samorządowcy oczekują prawdziwych zmian (projekt zmian 23 ustaw i rozporządzeń Kliknij), a nie drobnych korekt. Czasu jest coraz mniej i szanse na rzeczywiste zmiany coraz mniejsze). Przypomnijmy tylko, że w ramach „pakietu 2.0” mają być wzięte pod uwagę propozycje Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego w sprawie budżetów partycypacyjnych (Kliknij).

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

CIT dla NGO. Czekamy na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116) dotyczącego nowych zwolnień dla NGO z podatku CIT.

Komentarz: Ciekawe, że na stronie dotyczącej tych konsultacji pojawiły się dodatkowe głosy w konsultacjach, mimo że termin już minął. Pytanie, czy traktować to jako dobrą wolę Ministerstwa i otwarcie na współpracę (ale czy dotyczy to wszystkich i także w innych projektach?), czy jako niekonsekwencję?

Załączniki. Znamy wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu likwidacji obowiązku dołączania dokumentów dostępnych w prowadzonych elektronicznie rejestrach publicznych (UDR96).

Organizacje, ale jakie? Projekt ustawy o biegłych sądowych oraz instytucjach opiniujących (UD265) jest już po konsultacjach.

Komentarz: Z naszego punktu widzenia ciekawa jest mnogość nazw dotyczących organizacji pozarządowych ujętych w tym projekcie i uzasadnieniu:

organizacje i stowarzyszenia zawodowe lub naukowe zrzeszające biegłych sądowych reprezentujących różne specjalności;

stowarzyszenia zrzeszające osoby wykonujące określony zawód bądź działalność;

stowarzyszenia, izby i organizacje zawodowe zrzeszające biegłych;

stowarzyszenia, izby i organizacje zrzeszające osoby reprezentujące dziedziny lub specjalności;

stowarzyszenia, izby i organizacje zawodowe wyróżniające się wiedzą i doświadczeniem z dziedziny lub specjalności, w których opiniują biegli sądowi.

Ja, jako laik, mam wątpliwości, czy za każdym razem mowa o tych samych organizacjach.

Darowizny dla powodzian. Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (UD351) trafił do Sejmu.

Komentarz: Pamiętacie? Pod presją organizacji rząd zaczął się pod koniec roku zastanawiać, czy nie przedłużyć specjalnego uprzywilejowania darowizn dla powodzian. Z powodu pośpiechu skrócił konsultacje, które zakończyły się… 11 lutego.

Staże w konsultacjach, Projekt ustawy o stażach (UD307) trafił ponownie do konsultacji.

Komentarz: Sformułowanie „Brak odpowiedzi we wskazanym terminie pozwolę sobie uznać za akceptację projektu” nie powinno się znaleźć w piśmie kierującym ustawę do konsultacji publicznych.

Na poziomie parlamentarnym

Recznicy praw ucznia i rady szkolne. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2449). Projekt „dotyczy powołania systemu rzeczników praw uczniowskich, który będzie funkcjonował na różnych poziomach: szkolnym, wojewódzkim, krajowym oraz – opcjonalnie – w gminach i powiatach; rzecznikami praw uczniowskich (szkolnymi i wojewódzkimi) będą mogli zostać tylko nauczyciele; określenia podstawowych praw uczniów; wprowadzenia jednolitej listy obowiązków ucznia oraz zamkniętej listy kar, które mogą być stosowane wobec uczniów. Od 1 września 2028 roku w każdej szkole będą obowiązkowo działać rady szkoły. W ich skład wejdą w równej liczbie uczniowie, rodzice i nauczyciele”.

Komentarz: Warto tu dodać komentarz posłanki Doroty Olko: „Ten projekt jest efektem nie tylko pracy ministerstwa i specjalnie stworzonego zespołu, którym należą się wyrazy uznania za to, że pierwszy raz nad takim projektem procedujemy, ale także działań organizacji uczniowskich, młodzieżowych, które od lat walczą i zwiększają świadomość w tym zakresie. Polska Rada Organizacji Młodzieżowych, Varia Posnania, Stowarzyszenie Umarłych Statutów, Kogutorium i Stowarzyszenie Precedens to tylko niektóre z nich” (Kliknij).

Ochrona ludności. Sejm po przyjęciu poprawek Senatu przekazał do Prezydenta ustawę o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2307).

Obchodzenie prawa wyborczego? Poseł Witold Tumanowicz w ramach oświadczenia poselskiego stwierdził „Senat Rzeczypospolitej Polskiej przekazał 30 tys. zł publicznych pieniędzy dla Fundacji Otwarty Dialog na przeprowadzenie szkolenia. Szkolenie przeprowadziła Marta Lempart. Z nagrań wynika, że uczestników uczono, jak omijać przepisy dotyczące finansowania działalności politycznej, jak wykorzystywać organizacje pozarządowe jako pośredników oraz jak sięgać po środki z zagranicy, by wpływać na debatę publiczną i wyniki wyborów. I to nie są żadne domysły. To są konkretne treści ze szkoleń finansowanych przez państwo. Padają przykłady działań w środowiskach, jak Akcja Demokracja, które brały udział w kampaniach politycznych uderzających w jednych kandydatów, a wspierających innych. Mamy do czynienia z sytuacją, w której publiczne pieniądze są wykorzystywane do uczenia mechanizmów obchodzenia prawa wyborczego. Mamy wątek zagranicznego finansowania i wpływania na wyniki wyborów. To uderza w sam rdzeń demokracji. Państwo powinno takie działania ścigać, tymczasem je finansuje. To jest kompromitacja instytucji państwa. To jest przyzwolenie na nielegalne finansowanie kampanii i ingerencję z zewnątrz w polskie wybory. Nie ma na to naszej zgody. Należy zmienić przepisy wyborcze tak, byścigać obce wpływy w kampaniachwyborczych i karać ludzi i organizacje, którzy w tym uczestniczą” (Kliknij).

Komentarz: Nie odnosząc się do zasadności w konkretach tej wypowiedzi, warto jednak podkreślić, że problem jako taki istnieje. Czy dotacje dla organizacji pozarządowych były przed 2023 rokiem formą prowadzenia polityki partyjnej? Nie wydaje się, aby były co do tego wątpliwości. Co najwyżej można mieć wątpliwości, czy złamano prawo, czy tylko je do granic nagięto i czy uda się kogoś za to pociągnąć do odpowiedzialności. Wygląda na to, że cały system w istocie się od 2023 roku nie zmienił. I choć widać wyraźną zmianę na lepsze w jego stosowaniu i chęć odpolitycznienia tego procesu, to powrót do nagannych praktyk, w tym albo następnych rządach, nie wydaje się niemożliwy.

Zespoły ludowe. Grupa posłów PSL-TD złożyła poselski projekt ustawy o zespołach ludowych, który dotyczy określenia organizacji i formy wsparcia zespołów ludowych działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Kliknij). Trwają konsultacje (Kliknij).

Komentarz: Wygląda na to, że próbuje się stworzyć nowy typ organizacji pozarządowej, z nowym rejestrem i z nowym (jak w KGW) sposobem finansowania. Nie wydaje się to dobrym pomysłem, tak jak opisywany już pomysł na nową formę klubów seniora.

AntySlapp. Rządowy projekt ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej (Druk nr 2488) skierowano do pierwszego czytania na posiedzeniu Sejmu.

Podkomisje stałe nie mają zaplanowanych spotkań.
- Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S).
- Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S).
- Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S).
Zespoły parlamentarne
- Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego (Kliknij) nie ma zaplanowanych spotkań.
- 27 kwietnia Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) odbył spotkanie na temat „Jak poprawić dialog pomiędzy mikro-, małymi i średnimi przedsiębiorcami a administracją publiczną? Czy projekty rozwiązań dotyczących małych podmiotów gospodarczych są wystarczająco z nimi konsultowane? (Kliknij). 11 maja planowane jest spotkanie 1. Sytuacja na granicy po rozszerzeniu systemu SENT o nowe branże (obuwniczą i odzieżową) 2. Problemy polskich przedsiębiorców w strefach przygranicznych. Komentarz: Wygląda na to, że Zespół zmienia powoli obszar swoich zainteresowań.

W procesie rzeczniczym

Strategia dla społeczeństwa obywatelskiego. Otrzymaliśmy odpowiedź w sprawie strategii (Kliknij), w której m.in. czytamy:

„Obecnie, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, toczą się prace przygotowawcze związane z opracowaniem diagnozy oraz formułowaniem wstępnych założeń koncepcyjnych, polegających na identyfikacji potencjałów, problemów rozwojowych i wyzwań oraz na definiowaniu zasadniczych celów strategicznych. Wspomniane wstępne założenia wraz z diagnozą nie zostały jeszcze opracowane. Planowany termin ich zakończenia to sierpień br. (…) W ramach koordynowanych przez Komitet prac planowane jest włączenie środowiska organizacji pozarządowych już na obecnym etapie wstępnych prac koncepcyjnych. Na najbliższym posiedzeniu Rady Działalności Pożytku Publicznego w dniu 13 maja br. planowane są specjalne warsztaty dla strony pozarządowej poświęcone założeniom koncepcyjnym projektu Strategii. Równocześnie planowane jest zaproszenie całego środowiska pozarządowego oraz wszelkich podmiotów współpracujących z organizacjami pozarządowymi do włączenia się już na tym wstępnym etapie prac za pośrednictwem specjalnie uruchomionego formularza. W formularzu tym obsługiwanym przez Departament Społeczeństwa Obywatelskiego KPRM możliwe będzie przekazywanie pomysłów rozwiązań strategicznych wraz z diagnostycznym uzasadnieniem oraz opisem przewidywanych rezultatów. Pozwoli to na partycypacyjne zaangażowanie strony pozarządowej już na etapie koncepcyjnym projektu. Oczywiście zgodnie z przepisami uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów zapewniona zostanie również możliwość udziału w pracach nad projektem w formie konsultacji publicznych w ramach rządowego procesu legislacyjnego”.

Czekamy od:
- 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
- 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
- 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącego rad kobiet.
- 30 stycznia na wyniki konsultacji dokumentu „Program regulacyjny na lata 2026-2028” (ID248). Komentarz: Program niby uchwalony, ale znaleźć go trudno, a o wynikach konsultacji nigdzie ani słowa.
- 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
- 26 lutego na rozpatrzenie przez Komisję Petycji petycji OFOP-u w sprawie zmiany ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2025 r. poz. 1338 ze zm.) (Kliknij) dotyczącej wprowadzenia nowych trybów zlecania zadań.
- 7 kwietnia na dalsze prace nad projektem ustawy o zrównoważonym rozwoju miast i ich obszarów funkcjonalnych UPR03.
- 13 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138), do której OFOP złożył swoje uwagi (Kliknij).
- 17 kwietnia, a tak naprawdę od 17 grudnia 2025, na decyzję w sprawie tzw. „małej” nowelizacji ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (UD240). Choć po licznych uwagach zgłoszonych w konsultacjach, które nie zostały przyjęte, oraz braku realnych zmian ułatwiających działalność organizacji – nie trzymamy kciuków za jej przyjęcie.
- 24 kwietnia na efekty konsultacji projektu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości (B948).
- 30 kwietnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).

Dzieje się

W sprawie rad kobiet. W sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) strona samorządowa Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego zaopiniowała pozytywnie te rozwiązania, choć samorządowcy oczekują, „że nim ktokolwiek wpadnie na pomysł dopisywania do ustaw ustrojowych kolejnej rady dotyczącej jakiegokolwiek środowiska, zostanie wprowadzone rozstrzygnięcie horyzontalne dotyczące wszystkich ciał o charakterze doradczym” (Kliknij).

Grupa robocza ds. filantropii. 29 kwietnia odbyło się trzecie spotkanie grupy roboczej ds. rozwoju filantropii, grupy powołanej z inicjatywy Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) i Forum Darczyńców. Ekspertki i eksperci systematycznie pracują nad rekomendacjami do dokumentu programowego dotyczącego rozwoju i upowszechniania filantropii w Polsce. Na kwietniowym spotkaniu rozmawiano o warunkach prawno-podatkowych sprzyjających filantropii. Zgłoszono wiele pomysłów na zachęty podatkowe i ułatwienia formalne zarówno dla osób prawnych, jak i osób indywidualnych. Zgłaszano też pomysły rozwiązań, które mogłyby pomóc organizacjom społecznym w pozyskiwaniu darowizn (źródło: Agata Tomaszewska).

Komitet ds. Pożytku Publicznego.
- Mamy sprawozdanie z realizacji Programu Współpracy Przewodniczącego za rok 2025 (Kliknij). Wydaje się, że warto je dokładnie przeczytać i porównać z zapisami samego Programu.
- Do KPRM wpłynęła petycja w sprawie działań dotyczących finansowania organizacji społecznych. (Kliknij), na razie bez odpowiedzi.

RDPP. Rada przyjęła m.in. uchwały
- w sprawie otwartego konkursu ofert nr 1/2026 na powierzenie realizacji zadań ze środków Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości w zakresie utworzenia i prowadzenia Specjalistycznych Ośrodków Pomocy Pokrzywdzonym dla Dzieci w latach 2026-2027 (Kliknij). „Rada Działalności Pożytku Publicznego apeluje o natychmiastowe odwołanie naboru w ramach otwartego konkursu ofert nr 1/2026 na powierzenie realizacji zadań ze środków Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej – Funduszu Sprawiedliwości w zakresie utworzenia i prowadzenia Specjalistycznych Ośrodków Pomocy Pokrzywdzonym dla Dzieci w latach 2026-2027”;
- w sprawie projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (Kliknij), w której „Rada postuluje, by dokonać zmian w art. 116a, które będą ustawowo gwarantowały konieczność uwzględniania przy ustalaniu spełnienia przesłanki zachowania należytej staranności – specyfikę organizacji niedziałających dla zysku”.

Temat do dyskusji

Konsultacje środowiskowe w sprawie lokalnego wspierania aktywności obywatelskiej

W stanowisku „O pożytku publicznym po dwóch dekadach”, przygotowanym z okazji 20-lecia Ustawy o działalności pożytku publicznego, jako pierwszy priorytet wskazano: Wyodrębnienie mechanizmów finansowania aktywności obywatelskiej, rozumianej jako realizacja prawa do zrzeszania się i oddolnych inicjatyw obywateli, od zlecania zadań publicznych w ramach zasady pomocniczości. Procedury stosowane do zadań mających na celu pobudzenie aktywności obywatelskiej powinny być różne od tych stosowanych do zadań publicznych.

Czytaj całość

Czy wiesz, że…

1215 – Sobór Laterański IV, który zakazał tworzenia nowych zakonów (osobną kwestią jest późniejsze stosowanie tego zakazu), miał też swoje znaczenie, w dużej mierze pośrednie, dla bractw kościelnych także na naszych terenach. Sobór ten wzmocnił rolę biskupów jako głównych nadzorców życia kościelnego, szczególnie w zakresie dyscypliny duchowieństwa, nauczania wiary oraz zarządu dobrami kościelnymi przeznaczonymi na cele religijne i charytatywne. W konsekwencji przyczynił się do dalszej formalizacji funkcjonowania wspólnot religijnych, w tym świeckich zrzeszeń pobożnych działających przy parafiach. Problem istniał i jak podaje Bolesław Kumor, niektóre z synodów francuskich (np. 1255 Bordeaux) czy niemieckich (np. (1310 Trewir) „wydawały formalnie zakazy erekcji nowych stowarzyszeń laików, a w niektórych wypadkach dawniej istniejące znosiły”. Na ziemiach polskich synody diecezjalne i legackie, takie jak synod wrocławski z 1248 r. oraz synod legacki z 1267 r., rozwijały mechanizmy wizytacji i nadzoru biskupiego, co w pośredni sposób sprzyjało porządkowaniu praktyk religijnych. W każdym razie jednolitych norm określających funkcjonowanie bractw do reformacji nie stworzono.

Komentarz: To cytat za tekstem Kumora „Kościelne stowarzyszenia świeckie na ziemiach polskich w okresie przedrozbiorowym” (Kliknij), który pokazuje dopuszczalne cele widziane w lokalnej prespektywie: „A nadto nakazujemy, by snać ktoś, lub któryś z komesów, czy też członek jakiegoś bractwa, nie odważył się wydawać i ustanawiać jakichkolwiek statutów brackich, jak tylko takie, które dotyczą budynków i światła kościelnego, ksiąg czy też innych przedmiotów, szat liturgicznych, świątyni i jej uposażenia. Mogą też one dotyczyć pogrzebów, odmawianie wigilii, lub innych posług czynionych zmarłym, a nadto naprawy dróg publicznych i prywatnych, strzeżenia klasztorów, naprawy mostów, posługiwania chorym rodzicom, strzeżenia trzód bydła od nieprzyjaciół, zapobiegania powodziom i wylewom rzek, odpędzania wilków, lub innych szkodliwych dla społeczeństwa niebezpieczeństw. Mogą
też omawiane stowarzyszenia zajmować się zbieraniem jałmużny; to zaś, co pozostanie z jej rozdzielenia na potrzeby tak żywych, jak i umarłych, chcemy i nakazujemy, by było przeznaczone w porozumieniu z proboszczem miejscowym na inne zbożne cele, jeśli tylko to nie zostało szczegółowo określone przez ofiarodawców”.

——-–——————-

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]