Biuletyn #prosteNGO – 8-22 marca 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Ciągle bez wpisu, Społeczne instytucje kultury)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (AntySLAPP, Wraca CIT, Ustawa o pożytku, Odpowiedzialność członków zarządu)
   • Na poziomie parlamentarnym (Ochrona ludności, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne, W konsultacjach, Kluby seniora)
3. W procesie rzeczniczym (Rady pożytku i nie tylko, Czekamy)
4. Dzieje się (RDPP, Grupa robocza ds. filantropii, Grupa robocza ds. dialogu i partycypacji.)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. W sprawie zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego
2. Czy wiesz, że… (1909)

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw o ekonomii społecznej, kołach gospodyń i ostatnio tej „większej” o pożytku.
• Społeczne instytucje kultury. W Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego trwają prace nad projektem nowelizacji ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. To efekt merytorycznej analizy uwag zgłoszonych przez stronę społeczną po Współkongresie Kultury. Aktualnie trwają prace nad oceną skutków regulacji. W ramach propozycji znajdują się m.in. zmiany w mechaniźmie finansowania społecznych instytucji kultury. Nowelizacja ma wprowadzić możliwość wieloletniego, instytucjonalnego finansowania organizacji pozarządowych, które prowadzą działalność kulturalną o charakterze profesjonalnym i długofalowym. Przewiduje się więc konkursy na społeczne instytucje kultury, także na poziomie ministerialnym. Konkursy mają dotyczyć działań wieloletnich, co jest odpowiedzią na potrzeby organizacji, które dziś nie mogą się rozwijać przez brak stabilnych źródeł finansowania.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• AntySLAPP. Projekt ustawy o szczególnych środkach ochrony osób uczestniczących w debacie publicznej (UC94) trafił na Stały Komitet Rady Ministrów.

Komentarz: W „zazipowanym” materiale znajdują się także wyniki konsultacji. Uwagi zbiorcze organizacji (Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Fundacja im. Stefana Batorego) nie zostały, poza jedną (częściowo uwzględniona: „Rozszerzono przesłanki w art. 5 projektu ustawy, mając na uwadze także wytyczne zawarte w rekomendacji CM/Rec(2024)2 Komitetu Ministrów Rady Europy. Art. 4 – rozszerzono zakres podmiotowy, poprzez odniesienie się do ochrony wolności słowa”) uwzględnione.

• Wraca CIT. Znamy projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116), wersja z 16 marca 2026 r. (Kliknij), gdzie w art. 17 ust. 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: „dochody podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność w zakresie określonym w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na te cele”.

Komentarz: Kolejna odsłona (Kliknij) postulatu „rozszerzenie i urealnienie zakresu zwolnienia z CIT dochodów organizacji pozarządowych” (Kliknij). Przypomnijmy, że organizacje rekomendowały inne rozwiązanie W ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych w art. 17 ust. 1 po pkt 39a dodaje się pkt 39b w brzmieniu: “dochody organizacji pozarządowych, o których mowa w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w części nieprzeznaczonej na działalność gospodarczą”.

• Ustawa o pożytku. Trwają dyskusje w rządzie nad projektem ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (UD240).

Komentarz: Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku Publicznego odpowiedział na uwagi Ministerstwa Finansów i Gospodarki: „Ponownie wyjaśniam, że propozycja odstąpienia od uwzględniania wnoszonego przez organizację wkładu własnego przy dokonywaniu wyboru oferty realizacji zadania publicznego ma na celu zagwarantowanie, że w postępowaniu konkursowym wkład ten nie będzie traktowany jako czynnik selekcyjny. (…) W ocenie projektodawcy zasadnym jest, aby dokonywana ocena ofert opierała się przede wszystkim na kryteriach merytorycznych i jakościowych, adekwatności kosztów oraz realnej zdolności wykonania zadania publicznego. Rozwiązanie zaproponowane w projekcie ustawy ma sprzyjać rzeczywistej konkurencyjności ofert, ponieważ w ramach dokonywanej oceny oferty będą porównywane pod względem ich merytorycznej wartości, a nie w oparciu o fakt zapewnienia określonego rodzaju czy poziomu wkładu własnego. (…) W świetle powyższego nie znajduje uzasadnienia również propozycja wprowadzenia jednolitych zasad oceny wartości wkładów własnych, w tym rzeczowych i osobowych, jak również szerzej – jednolitych kryteriów oceny rozpatrywanych przez organy administracji publicznej ofert. (…) Przedstawiając powyższe, z uwagi na odmienne stanowiska Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego oraz Ministra Finansów i Gospodarki, wnoszę o rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii – jako rozbieżności – przez Stały Komitet Rady Ministrów”.

• Odpowiedzialność członków zarządu. Do konsultacji trafił projekt ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa (UC138) dotyczący m.in. zmian w odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe podmiotu. 

Komentarz: Pytanie, jak to wpłynie na odpowiedzialność członków zarządów organizacji tak prowadzących działalność gospodarczą, jak i jej nieprowadzących. Czekamy na głosy w konsultacjach.

Na poziomie parlamentarnym

• Ochrona ludności. Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2307) skierowano do pierwszego czytania do Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych. Powołano podkomisję, która zgłosiła poprawki (Kliknij).

Komentarz: Niestety żadna z nich nie dotyczy art. 19 ust. 2 Ustawy, która pozbawia JST prawa do zawierania partnerskich porozumien z NGO, rezerwując tę możliwość dla Wojewody. Przypomnijmy, że strona rządowa nie ma nic przeciw wprowadzeniu tej zmiany, co wyraziła wprost na posiedzeniu podkomisji (Kliknij). Czy jednak ktoś z posłów lub posłanek zgłosi taką poprawkę?

• Podkomisje stałe
  • 12 marca odbyło się spotkanie (Kliknij) podkomisji do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S). Dyskutowano na temat stanu prac nad rządowym projektem nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz problemy związane z wdrażaniem ustawy, w tym szczególnie kwestię rad działalności pożytku publicznego – patrz niżej. Podkomisja planuje też posiedzenie 25 marca, m.in. na temat 1) propozycji zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie umożliwienia prowadzenia zakładów leczniczych dla zwierząt w formie zakładu budżetowego jednostki samorządu terytorialnego oraz w ramach działalności pożytku publicznego prowadzonej przez organizacje pozarządowe, 2) planowanych działań w zakresie tworzenia Krajowej Strategii Młodzieżowej ze szczególnym uwzględnieniem roli ogólnopolskich organizacji aktywnie działających w obszarze polityki młodzieżowej w pracach nad Strategią w ramach Rady do spraw Polityki Młodzieżowej, 3) priorytetów i planowanych działań Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem IV kadencji.
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) planuje 24 marca spotkanie w celu rozpatrzenia informacji na temat przygotowań do 26. Światowego Jamboree Skautowego Gdańsk 2027 i związanych z nim możliwości edukacyjnych.
  • Podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) nie ma zaplanowanych spotkań.
• Zespoły parlamentarne
  • Parlamentarny Zespół ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego  (Kliknij) nie ma zaplanowanych spotkań.
  • Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) planuje na 13 kwietnia prezentację Rady Dialogu z Młodym Pokoleniem IV kadencji oraz dyskusję na temat jej roli i zadań.

• W konsultacjach. Do 12 kwietnia można zgłaszać uwagi do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o bezpieczeństwie i ratownictwie w górach i na zorganizowanych terenach narciarskich (Kliknij), na sejmowej platformie do konsultacji (Kliknij).

• Kluby Seniora. Poselski projekt ustawy o klubach seniora (druk 2129) miał pierwsze czytanie na posiedzeniu Sejmu 13 marca, które nie zostało dokończone – wniosek o dodatkowe skierowanie do Komisja Polityki Społecznej i Rodziny, któy będzie głosowany na następnym posiedzeniu Sejmu.

Komentarz: Dyskusja nad projektem była bardzo ciekawa (Kliknij). Z jednej strony ważny temat dotyczący dużej grupy wyborców, a więc trudny do odrzucenia. Z drugiej, stworzenie kolejnej (po Kołach Gospodyń Wiejskich) formy prawnej nakładającej się na istniejący system organizacji pozarządowych (np. już istniejące zarejestrowane kluby seniora) jest pomysłem nietrafionym. Trudno będzie z tego wybrnąć. A ciągły brak ogłoszenia konkursów w ramach „Aktywni seniorzy – ASY”. czy Moc Małych Społeczności wskazuje, że być może problem tkwi gdzie indziej.

W procesie rzeczniczym

• Rady pożytku i nie tylko. W ramach posiedzenia podkomisji (patrz wyżej) zaprezentowany został materiał dotyczący problemów z funkcjonowaniem ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie ze szczegółowym przedstawieniem problemów rad działalności pożytku publicznego (Kliknij).

Komentarz: Choć starczyło czasu jedynie na dyskusję o radach pożytku (Kliknij), to jednak materiał pokazujący, że problemy z ustawą nie dotyczą jedynie konkretnych zapisów, ale też wielu systemowych rozwiązań przyjętych lub niedoprecyzowanych w ustawie (np. Komitet ds. Pożytku Publicznego, Rada ds. Dialogu z Młodym Pokoleniem, 1,5%, podatku, tryby zlecania zadań, wolontariat itp.), został zaprezentowany podkomisji i stronie rządowej. Konieczna jest systemowa dyskusja, a nie jedynie łatanie przysłowiowych „dziur”.

• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
  • 16 lipca 2025 na podsumowanie powołanego przez Przewodniczącą Komitetu ds. Pożytku Publicznego Zespołu ds. VAT (Kliknij).
  • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczące rad kobiet.
  • 30 stycznia na wyniki konsultacji dokumentu „Program regulacyjny na lata 2026-2028” (ID248).
  • 3 lutego na rozpatrzenie w Sejmie petycji (Kliknij) w sprawie włączenia do nowelizacji zmiany trybów zlecania zadań publicznych.
  • 11 lutego na efekty ekspresowych konsultacji projektu z dnia 6 lutego 2026 r. ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (UD351) dotyczącego darowizn dla powodzian.
  • 18 lutego na protokół z Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Kliknij).
  • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.
  • 24 lutego na odniesienie się do uwag Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego w kwestii projektu ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego (UD309), a dotyczących zasad realizacji budżetu obywatelskiego.

Dzieje się

• RDPP. Odbyło się plenarne posiedzenie RDPP (Kliknij). Rada też pozytywnie zaopiniowała sprawozdania z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2018 i 2019 (Kliknij) i za lata 2020 i 2021 (Kliknij).

• Grupa robocza ds. filantropii. 16 marca odbyło się drugie spotkanie grupy roboczej ds. rozwoju filantropii, grupy powołanej z inicjatywy Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) i Forum Darczyńców. Ekspertki i eksperci pracują nad rekomendacjami do dokumentu programowego dotyczącego rozwoju i upowszechniania filantropii w Polsce. Na marcowym spotkaniu dyskutowano na temat potencjału, zasobów i kompetencji w organizacjach społecznych, wskazując na bariery w pozyskiwaniu środków od obywateli i firm. Rozmawiano też o tym, jakie szanse i konkretne narzędzia można stworzyć dla organizacji, aby łatwiej było im pozyskiwać środki prywatne i tym samym budować stabilność swoich działań oraz większą niezależność od środków publicznych (źródło: Agata Tomaszewska).

• Grupa robocza ds. dialogu i partycypacji. Grupa przyjęła stanowisko w sprawie zmian dotyczących obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej (Kliknij), w której pozytywnie odnosi się do zapowiedzi Ministerstwa Cyfryzacji o możliwym podjęciu prac nad stworzeniem systemu informatycznego umożliwiającego zbieranie podpisów w formie elektronicznej, a także prac legislacyjnych wprowadzających rozwiązania prawne w tym zakresie. Jednocześnie wyrażamy gotowość do współpracy przy projektowaniu tych rozwiązań.

Temat do dyskusji

W sprawie zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego

Ponad 20 lat doświadczeń z funkcjonowania Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie pokazuje, że ustawa ta, wbrew założeniom, nie wspiera rozwoju zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Dlatego wymaga nie tyle kosmetycznych zmian, co dogłębnej nowelizacji, a może wręcz przeprowadzeniem zasadniczej zmiany całego systemu prawa dotyczącego organizacji pozarządowych. (…) Konieczny jest systemowy namysł nad kierunkiem zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego i całego systemu prawa dla organizacji pozarządowych.

Potrzebna jest także debata o reformie Rady Działalności Pożytku Publicznego na szczeblu krajowym, jak i rad na szczeblu samorządów lokalnych.

Czy wiesz, że…

1909 – w Cesarstwie Austro-Węgierskim wychodzi rozporządzenie Ministerstwa Obrony Krajowej (Ministerium für Landesverteidigung) o „popieraniu strzelectwa dobrowolnego” (Bestimmungen zur Förderung des freiwilligen Schießwesens), które miało stanowić fundament ówczesnego systemu szkolenia rezerw i edukacji patriotycznej. Opierał się on na tworzeniu, zgodnie z ustawą o stowarzyszeniach (Vereinsgesetz z 1867 r.), towarzystw strzeleckich (Schutzen-Verein). Dla organizacji na terenie Galicji to była doskonała furtka prawna. Co prawda na terenie wschodniej Galicji zgodnie z reskryptem C. i K. Namiestnictwa już 7 maja 1908 roku (sygnatura L. 57632 „DB”) zaczęły działać Drużyny Bartoszowe, prowadząc zajęcia sportowe o charakterze wojskowym i strzeleckim. Jednak rozporządzenie umożliwiło legalną działalność takich organizacji jak powstałe w roku 1910 Towarzystwo „Strzelec” w Krakowie i “Związek Strzelecki” we Lwowie, a w 1911 roku powstają Polskie Drużyny Strzeleckie we Lwowie. Pod presją chęci młodzieży do aktywności „strzeleckiej” również Towarzystwo Gimnastyczne “Sokół” w roku 1912 decyduje się na tworzenie paramilitarnych Polowych Drużyn Sokolich. Tak to stowarzyszenia wykształciły kadry legionowe.

—————————

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]