Biuletyn #prosteNGO – 9- 22 lutego 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Nowy pełnomocnik, Ciągle bez wpisu, Samorząd 2.0?)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (AntySLAPP, Zarządzanie kryzysowe, Pomoc społeczna, Ustawa o pożytku, Ochrona ludności, Darowizny dla powodzian)
   • Na poziomie parlamentarnym (Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne, Komisja senacka)
3. W procesie rzeczniczym (S24 na ostatniej prostej, Komunikacja i głosowania elektroniczne, Odporność i porozumienia z organizacjami, Interpretacje ZUS dla NGO, Czekamy)
4. Dzieje się (Dzieci i zwierzęta, Komitet ds. Pożytku Publicznego, RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Czy wiesz, że… (1933)

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Nowy pełnomocnik. Pojawił się projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Senioralnej (RD272). We wpisie do wykazu prac legislacyjnych rządu czytamy: „Ustanowienie Pełnomocnika umożliwi współpracę pomiędzy resortami, jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami pozarządowymi oraz środowiskami eksperckimi. Zadania Pełnomocnika będą obejmować nie tylko monitorowanie polityki senioralnej państwa, lecz także analizowanie projektów rządowych mających wpływ na jej kształt, rozwijanie współpracy i wspieranie inicjatyw podmiotów działających na rzecz osób starszych, prowadzenie działań służących rozpoznawaniu ich potrzeb i barier wpływających na sytuację osób starszych oraz podejmowanie współpracy międzynarodowej w zakresie polityki senioralnej”. „Powołanie Pełnomocnika Rządu do spraw Polityki Senioralnej, o którym mowa w art. 13 pkt 1, art. 18 i art. 28 ust. 2–6 ustawy z dnia 9 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (Dz. U. z 2026 r. poz. 160), w trybie art. 10 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 8 sierpnia 1998 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2025 r. poz. 780). Pełnomocnikiem będzie sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów”.

• Ciągle bez wpisu. Od miesięcy czekamy na wpisy do wykazu prac legislacyjnych rządu zapowiadanych głośno nowelizacji ustaw o ekonomii społecznej, kołach gospodyń i ostatnio „większej” o pożytku.

Komentarz: Używam pojęcia „większa”, a nie „duża”, bo Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (jeśli nie cały system prawa dla organizacji) domaga się naprawdę dużych zmian. Niezależenie od tego widać wyraźnie, że kwestie dotyczące organizacji nie są dla tego rządu priorytetowe. Właściwie wszystko, co udało się osiągnąć w prawie dla organizacji, to efekt aktywności posłów i posłanek. Nawet zmiany rozporządzeń były wymuszone zmianami ustaw zainicjowanych w Parlamencie. Teraz okazuje się, że i „większa” nowelizacja, napotyka na opór w Ministerstwie Finansów. Bardzo jesteśmy ciekawi argumentów.

• Samorząd 2.0? Organizacje samorządowe – jak pisze Prawo.pl – przedstawiły rządowi Pakiet 2.0, czyli drugi zestaw rekomendacji legislacyjnych „od opłat cmentarnych, poprzez wnioski o informację publiczną, po fundusz sołecki i gospodarkę mieszkaniową. Samorządy zapewniają, że to praktyczne i niekontrowersyjne korekty, odpowiadające na problemy zgłaszane od lat” (Kliknij).

Komentarz: Co ciekawe, zmiany te dotyczą ułatwienia udziału obywateli i ich organizacji w życiu samorządu, a propozycje dotyczące dostępu do informacji publicznej mogą udział obywateli w racjonalnym kontrolowaniu władzy i udziału w podejmowaniu decyzji ograniczyć.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• AntySLAPP. Znamy już nową wersję (z 5 lutego) projektu ustawy o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (UC94). Znamy też głosy organizacji (głos zabrały Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, Fundacja im. Stefana Batorego Kliknij, oraz  Stowarzyszenie Kampania Przeciwko Homofobii Kliknij).

Komentarz: Nie ma, lub trudno je znaleźć, stanowiska wobec uwag zgłoszonych w konsultacjach.

• Zarządzanie kryzysowe. Znamy nowy projekt (z 16.01.2026 r.) ustawy o zmianie ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (UC47).

Komentarz: O tym, że tę ustawe trzeba czytać wraz z ustawą o ochronie ludności i że martwi nas brak wystarczającego docenienia roli organizacji pozarządowych, już pisaliśmy (Kliknij).

• Pomoc społeczna. Mamy autopoprawkę do niekonsultowanego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej (UD349). Mówi ona m.in. o monitorowaniu przez samorząd świadczenia usług opiekuńczych i o tym, że „Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia: 1) standard świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania obejmujący czynności wykonywane w ramach poszczególnych rodzajów usług opiekuńczych; 2) sposób świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania; 3) sposób monitorowania i oceny świadczenia usług opiekuńczych – kierując się potrzebą zapewnienia odpowiedniej jakości usług uwzględniających indywidualne potrzeby i możliwości psychofizyczne osób korzystających z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania”.

• Ustawa o pożytku. W ramach prac w Komitecie Stałym Rady Ministrów pojawił się materiał uzupełniający (Kliknij) dotyczący projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (UD240).

Komentarz: Uzupełnienie jest w istocie prezentacją uchwały RDPP „w sprawie wyrażenia poparcia dla projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie wprowadzenia fakultatywności wnoszenia własnego wkładu finansowego przez organizacje pozarządowe przy zlecaniu zadań publicznych w formie wspierania”, które powstało właśnie w tym celu.

• Ochrona ludności. Koniec dyskusji o pożytku w ramach prac nad projektem ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD317). Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego wycofał „uwagi i uznaje projekt za uzgodniony”.

• Darowizny dla powodzian. Projekt z dnia 6 lutego 2026 r. ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (UD351) dotyczący darowizn dla powodzian trafił na Komitet Stały Rady Ministrów

Komentarz: Stanowisko w ramach ekspresowych konsultacji przedstawiły Forum Darczyńców (Kliknij), Fundacja Wspomagania Wsi (Kliknij), Fundusz Lokalny Masywu Śnieżnika (Kliknij). Niestety nie udało się znaleźć odniesienia do uwag.

Na poziomie parlamentarnym

• Podkomisje stałe
  • 10 lutego spotkanie podkomisji do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S), na którym zaprezentowano informacje 1) na temat poszerzenia możliwości udziału organizacji pozarządowych w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej, w kontekście obowiązujących przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, 2) na temat umożliwienia organizacjom pozarządowym uzyskiwania indywidualnych interpretacji ZUS – zrównania uprawnień z przedsiębiorcami (Kliknij). Szczegóły niżej.
  • Podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) nie planuje obecnie spotkań.
  • 12 lutego spotkanie podkomisji do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) planuje na 12 lutego dyskusję na temat efektywności kształcenia w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Kliknij).
• Zespoły parlamentarne
  • 11 lutego odbyło się posiedzenie (Kliknij) Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego  (Kliknij) pod hasłem „Narada o Odporności Społecznej. Działanie – Informacja – Kooperacja. Prezentacja rekomendacji organizacji pozarządowych”.
  • 24 lutego Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) planuje posiedzenie
    „Bezrobocie wśród młodych- kontynuacja tematu podjętego na posiedzeniu zespołu w dniu 9 stycznia br.”.
• Komisja senacka 17 lutego w Senacie na posiedzeniu Komisji Praw Człowieka i Praworządności (Kliknij), a następnie na posiedzeniu plenarnym (Kliknij) podejmowano decyzje – wszystkie jednogłośnie – w sprawie dwu, bardzo ważnych dla organizacji, ustaw
  • ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk senacki nr 611). Przyjęto z poprawkami (patrz niżej).
  • ustawy o zmianie ustawy o fundacjach oraz ustawy – Prawo o stowarzyszeniach (druk senacki nr 616). Przyjęto bez poprawek.

W procesie rzeczniczym

• S24 na ostatniej prostej. W Senacie zgłoszono poprawki (611 A) do ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ((druki sejmowe nr 868, 1953). Tym samy projekt wraca do Sejmu.

Komentarz: Zmiany, które na pewno ucieszą stowarzyszenia: 1) Zarząd nie musi dodatkowo składać wniosku o wpis stowarzyszenia do Krajowego Rejestru Sądowego, 2) opłaty pobiera się jedynie, jeżeli wniosek dotyczy jednocześnie wpisu do rejestru przedsiębiorców. To, co może budzić wątpliwości, to zapis: „Do stowarzyszenia, którego statut został uchwalony przy wykorzystaniu wzorca statutu i nie był zmieniony w inny sposób niż przy wykorzystaniu wzorca uchwały zmieniającej statut, nie mogą wstępować cudzoziemcy”.

• Komunikacja i głosowania elektroniczne. Senat przyjął bez poprawek ustawę o zmianie ustawy o fundacjach oraz ustawy – Prawo o stowarzyszeniach (druki sejmowe nr 1808, 2047).

• Odporność i porozumienia z organizacjami. Tomasz Schimanek z Zespołu „Proste prawo dla NGO” przy OFOP-ie, w ramach prac podkomisji stałej (patrz wyżej) zaprezentował przygotowane przez Przemysława Żaka uwagi dotyczące ustawy o ochronie ludności (Kliknij). Do tych uwag odniósł się zastępca dyrektora Departamentu Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Robert Klonowski, referując przekazany podkomisji „Materiał tezowy dotyczący Informacji na temat poszerzenia możliwości udziału organizacji pozarządowych (NGO) w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej, w kontekście obowiązujących przepisów ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej” (Kliknij)

Komentarz: Przedstawiciel Ministerstwa ze zrozumieniem odniósł się do propozycji przedstawionych przez organizacje, choć – jak stwierdził – nie wszystkie, na tym etapie, wymagają zmian prawnych. Co do braku swobodnej możliwości zawierania porozumień miedzy jednostkami samorządu terytorialnego a organizacjami poząrządowymi (taką możliwość mają JST, jeśli chodzi o porozumienia z przedsiębiorcami) to zadeklarował, że jeśli w parlamencie pojawią się takie poprawki, to rząd nie będzie im przeciwny (Kliknij).

• Interpretacje ZUS dla NGO. Anna Kuć z Zespołu „Proste prawo dla NGO” przy OFOP-ie w ramach prac podkomisji stałej (patrz wyżej) zaprezentowała uwagi dotyczące umożliwienia organizacjom pozarządowym uzyskiwania indywidualnych interpretacji ZUS – zrównania uprawnień z przedsiębiorcami (Kliknij). W odniesieniu do tych postulatów podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Sebastian Gajewski stwierdziła: „nie chodzi tylko o to, żeby prowadzić dyskusję, tylko żeby poszukiwać rozwiązań, a jak się znajdzie rozwiązania – bo mam wrażenie, że to rozwiązanie znaleźliśmy – żeby te rozwiązania przygotowywać i wdrażać w życie, to chciałem poinformować, że w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w pionie, za który ja odpowiadam, czyli ubezpieczenia społeczne, pracujemy nad zmianą przepisu ustawy systemowej, który po prostu zakłada nadanie samodzielnego charakteru interpretacjom składkowym w takim zakresie, w jakim mowa jest o katalogu podmiotów, które mogą się o nie ubiegać. Innymi słowy, po prostu chcemy w tym zakresie nie odsyłać do Prawa przedsiębiorców, ale wprowadzić regulację, że każdy płatnik składek może się o taką interpretację ubiegać. (…) W tej chwili jesteśmy na etapie prac koncepcyjnych nad tak zwanym wnioskiem o wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych rządu. Myślę, że taki wniosek będzie kierowany najpóźniej pod koniec pierwszego kwartału tego roku” (Kliknij).

• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
  • 16 lipca 2025 na podsumowanie powołanego przez Przewodniczącą Komitetu ds. Pożytku Publicznego Zespołu ds. VAT (Kliknij).
  • 27 października na uwagi Wiceprzewodniczącej Komitetu ds. Pożytku Publicznego do projektu ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego (UD309) obiecane na posiedzeniu Grupy roboczej ds. partycypacji i dialogu obywatelskiego (Kliknij).
  • 1 stycznia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczące rad kobiet.
  • 30 stycznia na wyniki konsultacji dokumentu „Program regulacyjny na lata 2026-2028” (ID248).
  • 3 lutego na rozpatrzenie w Sejmie petycji (Kliknij) w sprawie włączenia do nowelizacji zmiany trybów zlecania zadań publicznych.
  • 20 lutego na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (UD294), który wprowadza m.in. definicję usług społecznych.

Dzieje się

• Dzieci i zwierzęta. W przestrzeni medialnej czesto pojawiają się głosy oburzenia na proces legislacyjny. W ostatnim czasie usłyszałem dwa takie przypadki. 1) W ustawie o zmianie ustawy o cudzoziemcach „7 października 2025 r. do projektu dodano przepisy znoszące dotychczasowy zakaz detencji dzieci w strzeżonych ośrodkach dla cudzoziemców. Zmiany te nie zostały skierowane do konsultacji publicznych ani do Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka czy organizacji społeczeństwa obywatelskiego, a ich zakres znacznie wykracza poza uzasadnienie projektu ustawy.” (Kliknij) 2) „Po cichu, niemal bez debaty publicznej, weszła ustawa o zdrowiu zwierząt. Według interpretacji ministerstwa jej zapisy mają w praktyce zablokować działania niemal wszystkich organizacji ochrony zwierząt w Polsce” (Kliknij).

Komentarz: Nie wiem, co się dalej z tymi tematami dzieje, a przecież te sygnały, o ile nie są przesadzone, powinny spotkać się z powszechnym społecznym oburzeniem i silną reakcją. Wydaje się, że czegoś tu – jako organizacje pozarządowe zaangażowane w proces stanowienia prawa – nie dopilnowaliśmy. Może ktoś ma pomysł, jak można by jeszcze reagować w takich sytuacjach. Z mojego punktu widzenia brakuje w tych informacjach trochę konkretów (np. linków, cytatów), które łatwo pomagałyby zweryfikować przekazywane informacje.

• Komitet ds. Pożytku Publicznego. Jest komunikat z posiedzenia Komitetu do spraw Pożytku Publicznego 18 lutego (Kliknij)

Komentarz: Z komunikatu wiemy m.in. o dyskusji nad wnioskiem Pracodawców RP w sprawie wprowadzenia możliwości przekazania 1% kwoty podatku CIT na rzecz organizacji pożytku publicznego oraz propozycji wydłużenia terminu na zatwierdzenie rozliczeń dotacji w zakresie rzeczowym i finansowym (art. 152 ust.2 ustawy o finansach publicznych). Czekamy na więcej informacji. W tym miejscu tylko jedna jeszcze uwaga do wpisów na Facebooku (Kliknij). Określanie Komitetu do spraw Pożytku Publicznego mianem „małej Rady Ministrów” w sprawach organizacji pozarządowych, wolontariatu i współpracy państwa ze społeczeństwem obywatelskim to przesada. Wydaje się, że ciągle aktualne jest przekonanie co do roli KPP zgłaszane jeszcze za poprzedniego rządu (Kliknij)

• RDPP. Rada Działalności Pożytku Publicznego przyjęła m.in. uchwałę w sprawie opinii Rady Działalności Pożytku Publicznego dotyczącą sprawozdania z wykonania ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie za lata 2022 i 2023 (Kliknij). Opinia jest pozytywna, z zastrzeżeniami

Komentarz: Chociaż dużo bardziej interesujące będzie sprawozdanie z lat 2024-2025 (ustawowy termin przedstawienia Sejmowi i Senatowi Rzeczypospolitej Polskiej sprawozdania z wykonania ustawy w terminie do dnia 30 listopada roku następującego po upływie okresu sprawozdawczego), ale wydaje się, że dokładne zapoznanie się z tym dokumentem wiele powie nam i o kondycji organizacji, i o podejściu obecnej władzy do organizacji. Czekamy na ostateczne sprawozdanie.

Temat do dyskusji

Czy wiesz, że…

1933  – w maju Franz Bernheim, żydowski mieszkaniec Gliwic, złożył skargę (Petycja Bernheima) do Ligi Narodów, która dotyczyła naruszeń praw ludności żydowskiej w niemieckiej części Górnego Śląska. Po dojściu nazistów do władzy zaczęto wprowadzać prawa wymierzone m.in. w przeciwników politycznych i osoby pochodzenia żydowskiego. Jednak w 1922 roku Polska i Niemcy podpisały w Genewie konwencję dotyczącą Górnego Śląska, która gwarantowała ochronę praw mniejszości narodowych i religijnych na tym terenie. Postanowienia konwencji miały obowiązywać przez 15 lat. I oto już w czerwcu 1933 roku przedstawiciel Niemiec przy Lidze Narodów zobowiązał się w imieniu rządu Rzeszy do przywrócenia na Górnym Śląsku stanu prawnego sprzed 1 kwietnia 1933 roku. W sierpniu 1934 r. władze niemieckie ogłosiły deklarację, na mocy której ustawodawstwo dotyczące osób „pochodzenia nie-aryjskiego” nie obowiązywało na Górnym Śląsku. Tym samym żydowscy mieszkańcy niemieckiej części Górnego Śląska odzyskali formalnie pełnię praw obywatelskich i publicznych aż do końca obowiązywania konwencji genewskiej, tj. do 15 lipca 1937 roku.

Oczywiście Konwencja ograniczała stosowanie ustaw państwowych, ale nie eliminowała społecznej presji, bojkotu ekonomicznego, przemocy nieformalnej, zastraszania, społecznej izolacji. Jeśli chodzi o gminy żydowskie na Górnym Śląsku do 1937 r., to były one w uprzywilejowane w stosunku do gmin w pozostałej części Rzeszy. Mogły powoływać się na ochronę mniejszości., zachowywały osobowość prawną, nie były tak szybko podporządkowywane centralnym strukturom. Jeśli chodzi o organizacje społeczne, to w tym czasie nastąpił chwilowy rozwój (eliminacja sportowców z prywatnych klubów aryjskich powodowała ich angażowanie się w struktury żydowskie. Warto podkreślić, że władze nazistowskie tolerowały te organizacje do pewnego momentu, bo ułatwiały one izolację Żydów od społeczeństwa niemieckiego, a także sprzyjały emigracji.

Jeszcze nie zapisałeś się na Biuletyn #prosteNGO? Możesz to zrobić poniżej!
Chcesz się podzielić informacjami lub komentarzami? Prześlij je na [email protected]