Biuletyn #prosteNGO – 22 grudnia 2025 r. – 11 stycznia 2026 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Uproszczenia dla pracodawców)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (Ustawa o pożytku, Strategia Rozwoju Polski do 2035 r., Prawo do informacji o środowisku, Bon senioralny, Niezwykła szybkość, Ochrona ludności)
   • Na poziomie parlamentarnym (Proces legislacyjny, „Kowal zawinił…”, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
3. W procesie rzeczniczym (Sprawozdania finansowe OPP, Uproszczona księgowość, Koszty Uzyskania Przychodów, Strategia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Sprawozdanie za 2024, Czekamy)
4. Dzieje się (W sprawie Vat-u, Pozorne konsultacje, Weto)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Tezy – podsumowanie roku
2. Czy wiesz, że… (1140)

---

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Uproszczenia dla pracodawców. Projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (UDER105), który „zakłada zniesienie obowiązku przekazywania z mocy prawa w każdym przypadku imiennych informacji PIT-11, PIT-8C, IFT-1R i IFT- 2R wszystkim podatnikom. W zamian wprowadza się uprawnienie podatnika do uzyskania imiennych informacji, co do zasady, na wniosek złożony płatnikowi lub innemu podmiotowi zobowiązanemu do ich sporządzenia”. 

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• Ustawa o pożytku. Jest już – choć nie wisi jeszcze na stronie RCL-u – nowa wersja projektu Ustawy (Kliknij).

Komentarz: O intencji ustawodawcy, który tak się spieszy z uchwaleniem ustawy, nie czekając na gotowe rozwiązania w sprawie trybów, mówi Art. 6.  gdzie stwierdza się, że Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2026 r. (lub później) z wyjątkiem art. 1 pkt 3, który wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia; Ten punkt dotyczy Dnia Społeczeństwa Obywatelskiego i Odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”.
Prawdę mówiąc, liczymy, że ta wersja projektu nie zostanie przyjęta albo na etapie rządowym, albo parlamentarnym.

• Strategia Rozwoju Polski do 2035 r. Znamy już wyniki konsultacji średniookresowej strategii rozwoju kraju – Raport z konsultacji publicznych​ (Kliknij) i Załącznik do Raportu – Tabela uwag​ (Kliknij). Zapowiadane są m.in. zmiany:

w celu 2 „Tworzenie warunków dla konkurencyjnej i sprawiedliwej gospodarki, z poszanowaniem dla środowiska i klimatu” w priorytecie 2.7 rozszerzone zostaną także zapisy dotyczące upowszechniania wolontariatu o wskazanie nie tylko lokalnych i regionalnych centrów wolontariatu, ale także innych organizacji i instytucji świadczących usługi pośrednictwa pracy wolontariackiej

w celu 3 „Wzmocnienie bezpieczeństwa, odporności i sprawności państwa” do priorytetu 3.3 zostaną dodane zapisy dotyczące powołania Lokalnych Grup ds. Odporności, opartych na społeczeństwie obywatelskim, mających na celu usprawnienie systemu koordynacji w zakresie ochrony ludności i wzmacniania odporności i przepływu komunikacji do najmniejszych struktur zorganizowanych grup społecznych (lokalni aktywiści i liderzy, sąsiedzkie inicjatywy, grupy nieformalne lub pomocowe), a także uzupełnione zostaną zapisy dotyczące znaczenia organizacji pozarządowych i humanitarnych w budowie sprawnego systemu ochrony ludności i obrony cywilnej. Dodatkowo „zapisy dotyczące budowania potencjału organizacji pozarządowych zostaną uzupełnione o opracowanie Strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, która wyznaczać będzie kierunki jego rozwoju, cele i działania; elementem prac nad tą strategią będzie ewaluacja programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego”

w obszarze systemu realizacji Strategii – skład Zespołu ds. Pracy Strategicznej, odpowiadającego za koordynację procesu wdrażania śsrk, zostanie rozszerzony o przedstawicieli samorządów skupionych w KWRiST, partnerów społecznych (RDS) oraz organizacji obywatelskich (RDPP);

• Prawo do informacji o środowisku. Projekt ustawy o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (UD224) został skierowany do konsultacji.

• Bon senioralny. Znamy nową wersję (projekt z dnia 12.12.2025 r.) projektu ustawy o bonie senioralnym (UA3).

Komentarz: Jeśli ktoś szuka odniesienia się do uwag zgłoszonych w konsultacjach, to są one „zazipowane” w zbiorze plików „nowy tekst projektu ustawy o bonie senioralnym (UA3) KRM-0610-222-25.zip” (Kliknij)

• Niezwykła szybkość. Projekt ustawy o zmianie ustawy o rachunkowości (UC136) trafił do konsultacji społecznych. To wynik faktu, że 8 grudnia 2025 r. w ramach trilogów między Radą UE, Parlamentem Europejskim i Komisją Europejską osiągnięto wstępne porozumienie polityczne mające „na celu zmniejszenie obciążeń sprawozdawczych dla jednostek wynikających ze sporządzania sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, w tym znaczące zawężenie zakresu jednostek podlegających ww. wymogowi”.

Komentarz: 22 grudnia 2025 wpisano projekt do wykazu prac legislacyjnych. 8 stycznia 2026 projekt pojawił się na stronach Rządowego Centrum Legislacji. Skrócono termin konsultacji, co uzasadniono „koniecznością pilnej transpozycji ww. opcji do prawa krajowego, aby jak najszybciej umożliwić przedsiębiorcom skorzystanie z projektowanych rozwiązań” i tylko… w opisie, że projekt realizuje przepisy prawa Unii Europejskiej, zaznaczono, że numer dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) „zostanie uzupełniony po opublikowaniu dyrektywy”… A przyzwyczailiśmy się raczej do kar za opóźnienia we wdrożeniach dyrektyw! Och, gdyby tak rząd dbał o interesy organizacji i społeczników tak jak dba o interesy największych firm! I to, dodajmy, kosztem wiedzy społeczeństwa o wpływie środowiskowym i społecznym działalności tych potentatów.

• Ochrona ludności. Oto mamy nową wersję projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD317) i ponownie uwagi Przewodniczącego Komitetu ds, Pożytku Publicznego (Kliknij). Dodatkowo mamy i konsultacje, do których nie zaproszono organizacji (naprawdę warto poznać listę instytucji, które otrzymały zaproszenie – Stowarzyszenie Architektów Polskich; Polski Związek Firm Deweloperskich; Maskpol S.A.; Lubawa S.A.; NFM Poland Sp. z.o.o.), a przecież jak czytamy w uzasadnieniu, rzecz organizacji jak najbardziej dotyczy:

Art. 62 ustawy

W przepisie doprecyzowano zasadę zlecania zadań ochrony ludności podmiotom ochrony ludności: przewidziano rozszerzenie zakresu kontroli w odniesieniu do zadań zleconych podmiotom ochrony ludności i objęcie nim również podmiotów uznanych z mocy ustawy (odesłanie do art. 17), które nie posiadają organu nadzorczego. Obecnie przepis ten dotyczy jedynie podmiotów wyznaczonych na podstawie porozumienia bądź decyzji. Przy aktualnym brzmieniu przepisu wątpliwości budziło, czy kontrola może dotyczyć podmiotów ochrony ludności wskazanych wprost w ustawie. Kontrola została zawężona do zakresu zleconych zadań.

Art. 153 ust. 4 i 5 ustawy

Nowe brzmienie art. 153 ust. 4 przewiduje, że do dotacji udzielanych podmiotom ochrony ludności, o których mowa w art. 17, 19 i 20 ustawy, w zakresie sposobu zlecania zadań przez organy ochrony ludności, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Wyłączenie jest zasadne, gdyż beneficjenci dotacji z ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej nie występują w charakterze organizacji pożytku publicznego, ale jako podmioty ochrony ludności, chociaż niekiedy grupy te mogą się częściowo pokrywać. Mając jednak na uwadze zasady funkcjonowania systemu ochrony ludności, którego podmioty ochrony ludności są częścią, nie można przyjąć, że realizują one zadania na zasadzie wolontariatu. Związanie podmiotów ochrony ludności z organami ochrony ludności w zakresie zlecania zadań ma silniejszy charakter publicznoprawny. Z tego też względu nie zawsze możliwe będzie wykorzystanie konsensualnych i konkurencyjnych instrumentów z ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Projekt wprowadza możliwość zlecania zadania przyznawania i wypłaty dotacji Narodowemu Instytutowi Wolności – Centrum Społeczeństwa Obywatelskiego. NIW-CSO jest agencją wykonawczą działającą na podstawie ustawy z dnia 15 września 2017 r. o Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Społeczeństwa Obywatelskiego. Instytut jest instytucją właściwą w sprawach wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, a także działalności pożytku publicznego i wolontariatu w zakresie określonym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Na podstawie art. 24 ust. 3 pkt 12 ww. ustawy minister kierujący działem administracji rządowej może zlecać Instytutowi realizację zadań. W przypadku art. 153 ust. 5 będzie to dotyczyło przeprowadzania konkursu i przekazywania dotacji z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej przez NIW-CSO, ze środków przekazanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Obecnie przekazanie dotacji dla NIW-CSO ani za jego pośrednictwem nie jest możliwe, gdyż nie jest on podmiotem ani organem ochrony ludności. Oczekuje się, że projektowany przepis zwiększy zaangażowanie podmiotów ochrony ludności spoza administracji publicznej, w szczególności stowarzyszeń realizujących zadania edukacyjne i szkoleniowe dla ogółu ludności.

Na poziomie parlamentarnym

• Proces legislacyjny. Ustawa o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (druk nr 1859), dotycząca m.in. kwestii procesu legislacyjnego, wróciła z poprawkami do Sejmu. Przypomnijmy, projekt dotyczy m.in. przeniesienia do ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów regulacji dotyczących prowadzenia przez Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów wykazów prac legislacyjnych, wprowadzenia nowych zadań dla Rządowego Centrum Legislacji polegających na zapewnianiu dostępu do informacji o prawie oraz o przebiegu rządowego procesu legislacyjnego oraz usystematyzowania kwestii dotyczących aplikacji legislacyjnej. Projekt realizuje priorytet polityki Rady Ministrów. Sprawozdanie Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych o uchwale Senatu rekomenduje przyjęcie poprawek (druk nr 2115)

• „Kowal zawinił…” W Sejmie w ramach pytań bieżacych poseł Michał Wójcik (sam były wycieminister sprawiedliwości) dopytuje się o opóźnienia w Funduszu Sprawiedliwości, domagając się dymisji w Ministerstwie Sprawiedliwości. „Ścigacie opozycję od 2 lat, a po 2 latach się okazuje, że nie potraficie realizować zadań w ramach Funduszu Sprawiedliwości”. W odpowiedzi Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Sławomir Pałka wyjaśniał: „Fundusz Sprawiedliwości w systemie pomocy osobom dotkniętym przestępstwami ma funkcję pomocniczą, uzupełniającą, wspierającą, a nie pierwszorzędną. Nie można więc zgodzić się z tezą, że np. przesunięcie o miesiąc rozstrzygnięcia jednego z konkursów na wydatkowanie środków z funduszu oznacza brak pomocy dla pokrzywdzonych” i dalej – „system nie może być zorganizowany tak, że nawet miesięczne przesunięcie w przekazaniu środków powoduje, że przestaje funkcjonować. To pokazuje, że zorganizowanie systemu na bazie konkursów grantowych jest dysfunkcjonalne i za to odpowiada nie ta ekipa, tylko poprzednicy, którzy w tak wadliwy sposób go skonstruowali” (Kliknij).

Komentarz: Jak zwykle interesy polityczne nie idą w parze z interesami organizacji. W tym sporze obie strony mają rację. Rzadzący, że to wielka wina poprzedniej władzy (i oskarżonych, którzy uciekają przed wymiarem sprawiedliwości), a opozycja, że dwa lata to wynik nieudolności lub zaniechań. Temat też jest m.in. przedmiotem komentarza Katarzyny Sadło na ngo.pl (Kliknij). Wiedząc o wewnętrznych kontrolach w ministerstwie, rotacji kadr, opóźnienia nie dziwią. Z drugiej strony dwa lata to jednak czas, gdy można było zaprojektować nowy system, tym bardziej, że organizacje chciały pomóc (Kliknij). Niezależnie od tego, kto bardziej winien – obecna czy poprzednia władza – karę ponoszą jak zwykle organizacje, dla których – w znacznej większości – brak ciągłości oznacza dramat: zwolnienia fachowców, zadłużanie się, utrata zaufania odbiorców pomocy. Chodzi więc o niepowetowane straty na kapitale (społecznym, czyli podstawowym) organizacji.

• Podkomisje stałe
  • na dzień 11 stycznia podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S), podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) i podkomisja do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) nie planują posiedzeń.

• Zespoły parlamentarne
  • w najbliższym czasie nie są planowane posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego  (Kliknij).
  • odbyło się spotkanie Parlamentarnefo Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) na temat „Bezrobocie wśród Młodych – przyczyny, jak zorganizować systemowe wsparcie?” (Kliknij)

W procesie rzeczniczym

• Sprawozdania finansowe OPP. 29 grudnia 2025 r. w Dzienniku Ustaw RP pod poz. 1873 zostało ogłoszone rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 22 grudnia 2025 r. uchylające rozporządzenie w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego. (Kliknij) Rozporządzenie wchodzi w życie 30.12.2025 r. To koniec procesu rzeczniczego (Kliknij).

• Uproszczona księgowość. 30 grudnia zostało opublikowane Rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 22 grudnia 2025 r. w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez niektóre organizacje pozarządowe oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego (Kliknij). To efekt długiego procesu rzeczniczego (Kliknij).

• Koszty Uzyskania Przychodów. Ministerstwo Finansów odpowiedziało (Kliknij) na ustalenia podjęte przez Grupę roboczą ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych na XI posiedzeniu
  10 września br. (Kliknij).

Komentarz: Odpowiedź Ministerstwa jest skomplikowana i chyba w wielu miejscach wątpliwa. Jedno jest pewne Ministerstwo nie rozumie, że sama idea „kosztów uzyskania przychodów” w organizacjach pozarządowych, ktre działają nie dla zysku i mają „koszty działalności statutowej”, które są finansowane z przychodów, a nie odwrotnie.

• Strategia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. OFOP zgłosił swoje uwagi w ramach konsultacji publicznych „Strategii Rozwoju Polski do 2035 r.” (patrz wyżej) i, jak to zwykle bywa, część z nich została uwzględniona, część nie (Kliknij). To co jest kluczowe, to to, że wiele z propozycji ma być podjętych „w planowanej Strategii rozwoju społeczeństwa obywatelskiego”.

Komentarz: Cieszy, że postulat stworzenia jednolitej strategii udziału państwa we wsparciu społeczeństwa obywatelskiego został przyjęty. Jednak w tym kontekście rodzi się kilka pytań.

Po pierwsze mamy do czynienia z absolutnym niezrozumieniem po stronie administracji naszego postulatu, że rządowa „strategia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego” to błąd logiczny. Rząd co najwyżej może wspierać (lub, jak jest zazwyczaj, utrudniać) rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Udało nam się to wytłumaczyć władzy w 2008 roku (w końcu powstała Strategia Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego na lata 2009–2015), nie docierało to tak do rządów PIS, jak i obecnej władzy (np. NIW jako Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego). Może to tylko spór o nazwy, ale niestety wiele wskazuje, że administracja centralna chciałaby zarządzać i kontrolować ten proces.

Po drugie Strategia jest potrzebna, ale… nie jest rozwiązaniem problemów, a co najwyżej dobrym narzędziem. Nie można zastępować reform dyskutowaniem o ich potrzebie. Dlatego albo strategia powstanie szybko (organizacje już dawno przygotowały swoją strategiczną mapę drogową), albo będzie tylko działaniem pozornym, na przeczekanie. O potrzebie strategii słyszymy już od 2015 roku i zamiast tego mamy protezy (programy NIW), które może wspierają rozwój społeczeństwa obywatelskiego, ale równie dobrze mogą przyczyniać się do „zabetonowania” dotychczasowych rozwiązań, które utrudniają rozwój społeczeństwa obywatelskiego.

Po trzecie sama „Strategia Rozwoju Polski do 2035 r.” ucieka od przełamania w kwestii działalności społecznej „resortowości” i zamiast wykorzystać szansę na ucieczkę od absurdalnej dwoistości (pożytek publiczny i ekonomia społeczna, dwa nakładające się na siebie systemy prawne), utrwala dotychczasowe rozwiązania – „Działanie nr 5 dotyczy rozwoju ekonomii społecznej w rozumieniu
takim, jak definiuje ją ustawa z dn. 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej”. Podobnie jak w trakcie konsultacji Strategii rozwoju kapitału społecznego 2011-2020 tak i dziś wszystkie uwagi OFOP-u dot. ekonomii społecznej zostały odrzucone. A przecież okazało się, że zarówno rozszerzenie przedmiotowe (lokalność), jak i podmiotowe (o inne formy spółdzielni niż spółdzielnie pracy) w perspektywie lat nie były bezzasadne.

Po czwarte, cieszy częściowo uwzględniony postulat uspołecznienia procesu zarządzania. Oto do „prac Zespołu ds. Pracy Strategicznej, który będzie odpowiadał za koordynację procesu wdrażania
Strategii zostaną zaproszeni reprezentanci samorządów (KWRiST), partnerów społecznych (RDS) oraz
społeczeństwa obywatelskiego (RDPP)”. Problemem jest fakt, że RDPP nie jest żadną reprezentacją społeczeństwa obywatelskiego, ale mianowanym przez Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego ciałem doradczym (nota bene złożonym w części z administracji publicznej). Konieczna jest szybka reforma RDPP (cel, skład, kompetencje) lub inny spoób wyboru reprezentacji (np. w analogii do komitetow monitorujących).

• Sprawozdanie za 2024. Na naszą prośbę „o udostępnienie sprawozdania Przewodniczącego KPP z realizacji zadań Komitetu ds. Pożytku Publicznego za rok 2024 wraz z informacją, kiedy został przedłożony Radzie Ministrów” (Kliknij) otrzymaliśmy link do sprawozdania (Kliknij) i informację „Jednocześnie informuję, że dokument został przedłożony Radzie Ministrów 8 sierpnia 2025 r.”.

Komentarz: Cieszy, że formalności zostały dopełnione, choć sam dokument pojawił się na stronach KPRM-u dopiero 8 grudnia 2025. To, co nas najbardziej interesuje, to oczywiście kwestia legislacji. I tak:

Do Przewodniczącego Komitetu w celu opiniowania kierowano projekty aktów prawnych tak w ramach uzgodnień międzyresortowych, jak i „wnoszone przez inne podmioty posiadające inicjatywę ustawodawczą”. Niestety w sprawozdaniu brak informacji, jakie to były projekty i ile razy Przewodniczący zgłaszał uwagi.

Ponadto, jak czytamy, „ministrowie kierujący poszczególnymi działami administracji rządowej, inne podmioty upoważnione przez Prezesa Rady Ministrów oraz centralne organy administracji rządowej, przygotowując projekty aktów prawnych lub programów rządowych związanych z funkcjonowaniem organizacji pozarządowych i działalnością pożytku publicznego oraz wolontariatu, które wywierają wpływ na rozwój społeczeństwa obywatelskiego(…) kierują projekty tych regulacji do opiniowania do Komitetu”. Tu też brakuje zestawu podjętych prac przy opiniowaniu, przy czym np. stanowiska Rady Działalności Pożytku Poblicznego są bardzo dokładnie wymieniane.

Znamy natomiast dokładnie inicjatywy legislacyjne Przewodniczącego Komitetu. „W 2024 r. Przewodniczący Komitetu wystąpił z inicjatywą legislacyjną dotyczącą nowelizacji ustawy o NIW” i „z inicjatywą legislacyjną dotyczącą nowelizacji rozporządzeń w sprawie: 1) wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań – stanowiącego wykonanie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 19 ustawy o pożytku, 2) uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego – stanowiącego wykonanie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 19a ust. 7d ustawy o pożytku.(…) Proces legislacyjny nowelizacji ww. rozporządzeń został wstrzymany ze względu na planowaną w 2025 roku nowelizację ustawy o pożytku, w ramach której planowane są zmiany w obszarze zlecania zadań publicznych. Kontynuacja nowelizacji rozporządzeń zaplanowana została po wprowadzeniu planowanych zmian ustawowych”. „I to by było na tyle”, jak zwykł kończyć swoje prześmiewcze felietony Jan Tadeusz Stanisławski. Tak oto dobrze, że sprawozdanie jest, szkoda, że tak mało udało się w 2024 roku w kwestii dobrego prawa dla organizacji zrobić, mimo że organizacje miały w 2023 roku cały pakiet propozycji dobrze ocenianych przez przedstawicieli obecnie rządzącej koalicji (Kliknij).

• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
  • 18 czerwca 2025 na protokół z posiedzenia Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Kliknij). Komentarz: Wysłaliśmy prośbę o ten protokół w trybie dostępu do informacji publicznej.
  • 8 października 2025 na wyniki konsultacji projektu ustawy o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (UC94).
  • 27 października na uwagi Wiceprzewodniczącej Komitetu ds. Pożytku Publicznego do projektu ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego (UD309) obiecane na posiedzeniu Grupy roboczej ds. partycypacji i dialogu obywatelskiego (Kliknij).
  • 1 grudnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącym możliwości tworzenia rad kobiet.
  • 4 grudnia na II czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 868).
  • 17 grudnia na podsumowanie konsultacji projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco (UDER95) w tym m.in. apelu 107 organizacji ekologicznych.
  • 17 grudnia na zapowiedziany projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, który (UD351) ma „na celu przedłużenie o rok zwolnienia darowizn od podatku od spadków i darowizn na rzecz osób poszkodowanych w wyniku powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024

Dzieje się

• W sprawie Vat-u. Jest już sprawozdanie z prac zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych, ale nie mamy jeszcze oficjalnej treści sprawozdania.

Komentarz: Z informacji nieoficjalnych wynika, że ogólny wydźwięk sprawozdania to „jest jak jest i inaczej nie będzie”. Przy okazji dowiedzieliśmy, ile problemów wiąże się z powołaniem takiego zespołu Oto zespół powołany został Zarządzeniem nr 1/2025 Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 30 stycznia 2025 r. w sprawie powołania zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych, które „zarządzenie” zostało zmienione: zarządzeniem nr 4/2025 Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 11 lutego 2025 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie powołania zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych, zarządzeniem nr 8/2025 Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 17 kwietnia 2025 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie powołania zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych oraz zarządzeniem nr 10/2025 Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 3 czerwca 2025 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie powołania zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych”

• Pozorne konsultacje. Ogłoszono konsultacje projektu ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (UD 345) w terminie, który w rzeczywistości uniemożliwiał udział znaczącej części interesariuszy. Termin konsultacji wyznaczono do dnia 2 stycznia, przy czym organizacje wskazane w rozdzielniku otrzymały informację o konsultacjach 23 grudnia w godzinach popołudniowych, natomiast pozostali uczestnicy debaty publicznej mogli dowiedzieć się o nich z platformy RCL dopiero 29 grudnia. W praktyce oznacza to, że dla wielu podmiotów czas na analizę projektu i przygotowanie uwag został sprowadzony do kilku dni, przypadających niemal w całości na okres świąteczno-noworoczny. Taki tryb jest nie do pogodzenia z elementarną rzetelnością procesu legislacyjnego oraz z zasadą równego traktowania uczestników konsultacji. W tej sprawie był więc protest Obywatelskiego Forum Legislacji (OFL) „Pozorne konsultacje w okresie świątecznym” (Kliknij), oraz grupy organizacji „Organizacje społeczne apelują do ministra Kierwińskiego” (Kliknij). W odpowiedzi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji we współpracy z RDPP zaplanowało spotkanie konsultacyjne (Kliknij).

Komentarz: Rząd po raz kolejny ulega presji społecznej. Ot, chociażby Raport OFL (Kliknij) cytuje nasz Biuletyn, przypominając, że 6 czerwca 2025 po protestach organizacji przeciwko brakowi konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (UDER32) rząd zorganizował spotkanie z organizacjami. Wtedy jednak organizacje zbojkotowały to spotkanie, domagając się wycofania z konkretnych zapisów, co okazało się skuteczne. Pytanie, czy zorganizowane pod presją społeczną spotkanie w sytuacji, gdy rząd w jasny sposób daje sygnał, że nie jest zainteresowany efektami konsultacji, ma większy sens niż tylko prestiżowy?

• Weto. Jak pisze Fundacja Panoptykon, „Prezydent wetuje ustawę, która miała ochronić Polki i Polaków, w tym tych najmłodszych, przed zagrożeniami i wyzyskiem na platformach (anty)społecznościowych” (Kliknij).

Komentarz: Warto tu wspomnieć o działaniach rzeczniczych Panoptykonu.  Oto przygotowano Apel ekspertów i ekspertek do Pierwszej Damy Marty Nawrockiej o poparcie ustawy chroniącej polskie dzieci w Internecie, czyli, innymi słowy, w sprawie pilnej potrzeby wdrożenia DSA w Polsce. Marta Nawrocka odpisała, dziękując „za przekazanie Państwa stanowiska oraz za podjęcie ważnej debaty publicznej w tej sprawie, która – niezależnie od różnic stanowisk – pozostaje istotna dla bezpieczeństwa najmłodszych użytkowników Internetu”. Równocześnie podkreśliła wyraźnie, „że ocena przedkładanych Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej aktów prawnych, w tym ich zgodności z obowiązującym porządkiem prawnym, spójności z innymi regulacjami oraz adekwatności do rzeczywistych zagrożeń, należy do wyspecjalizowanych zespołów prawnych. Jest to proces oparty na solidnej analizie formalnej, konstytucyjnej i systemowej, który pozostaje poza zakresem mojej roli oraz kompetencji”. Równocześnie możemy przeczytać informację, że planowane „powołanie Fundacji Blisko Ludzkich Spraw oraz moje zaangażowanie w inicjatywy edukacyjne i społeczne wynikają z potrzeby realnego wsparcia osób dotkniętych przemocą słowną oraz wykluczeniem, a także z przekonania, że kluczową rolę odgrywa edukacja – prowadzona zarówno w domu, jak i w szkole – budująca świadomość zagrożeń i umiejętność reagowania na nie”. (Oryginał apelu i odpowiedzi na stronie Fundacji Panoptykon).

Temat do dyskusji

Tezy – podsumowanie roku

2025 to był rok, gdy nie tylko zabiegaliśmy u decydentów (tak tych z rządu, jak i tych z parlamentu) o dobre przepisy dla organizacji. Choć w tej kwestii ten rok był chyba trochę lepszy niż poprzedni. Trudno tu jednak uznać zasługę rządu – czasem raczej przeszkadzał i opóźniał (kwestia możliwości rejestrowania społecznie działających członków zarządów jako bezrobotnych, czy możliwość szybkiej rejestracji stowarzyszeń) niż wspierał i ułatwiał. Jednak poza tą pracą rzeczniczą pracowaliśmy wewnątrz środowiska nad porządkowaniem tez do uproszczeń. |

Czy wiesz, że…

1140 ok. – powstaje jeden z pierwszych zbiorów prawa kanonicznego tzw. dekret Gracjana. Jest on ważny m.in. z uwagi na uporządkowanie kwestii fundacji, choć nie używa jeszcze tego pojęcia. Mówi się w nim (nawiązując do prawa rzymskiego) o „rzeczach świętych” (res sacrae), trwale wyodrębnionych z majątku fundatora i przeznaczonych na realizację określonego celu religijnego lub charytatywnego (pia causa). W praktyce tworzy to podstawy nowoczesnej koncepcji fundacji.

Zwróćmy uwagę na istotną w fundacjach kwestię własności i zarządzania majątkiem. W tamtych czasach czymś naturalnym były prywatne (rodowe) kościoły czy klasztory, a właściciel mógł mianować i odwoływać proboszcza lub opata, przenosić majątek między zakonami, przekazywać go spadkobiercom, zastawiać, sprzedawać, a nawet czerpać z niego dochody, pobierając dla siebie np. dziesięciny czy opłaty za pogrzeby.

Dekret Gracjana próbuje definitywnie rozstrzygnąć te kwestie. Z jednej strony dotychczasowy dobroczyńca traci prawo do swojego majątku przekazanego na „zbożny cel” – nie może już nim swobodnie rozporządzać, a spadkobiercy nie mogą dochodzić swoich praw. Od tej pory (choć pełne wdrożenie przepisów wymagało jeszcze wielu dziesięcioleci) fundator zachowuje co najwyżej przywilej patronatu, który z czasem przybrał charakter głównie honorowy.

Z drugiej strony dekret wyraźnie wskazuje, czyją własnością staje się przekazane mienie: staje się „własnością Boga” (Patrimonium Christi) lub majątkiem ubogich (Patrimonium Pauperum). Nie istnieje więc osoba właściciela – biskupi, opaci, księża czy świeccy prowizorzy pełnią jedynie funkcję administratorów. Gracjan przypomina również zasadę, że dochody diecezji (a szerzej: dochody kościelne) powinny być dzielone na cztery części: na stosowne utrzymanie biskupa (a przez analogię także opata lub proboszcza), dla kleru, dla ubogich oraz na utrzymanie kościołów (fabrica ecclesiae). Z czasem prowadziło to do powstania formalnych, odrębnych i osobno zarządzanych funduszy – tzw. „stołów” (mensae).

Warto zapamietać ten podział i „przymierzyć” do dzisiejszych organizacji – co idzie na zarządzanie (i promocję), co na pracowników, co na substancję materialną, a co na realizację zasadniczej misji organizacji.

---