Biuletyn #prosteNGO – 8-21 grudnia 2025 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Pożytek, ekonomia społeczna, KGW, Darowizny dla powodzian, Marnowanie żywności)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (Ustawa o pożytku, Uproszczenia, Rada ds. Odporności, Samorząd, UEPiK, UEPiK w KGW, Organizacje poradnicze, Milcząca zgoda, Rozporządzenie)
   • Na poziomie parlamentarnym (Stowarzyszeniowe S-24, Referenda lokalne, O Radzie Fiskalnej, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
3. W procesie rzeczniczym (Propozycje Zespołu #prosteNGO, Czekamy)
4. Dzieje się (Komitet Pożytku Publicznego, XVI raport Obywatelskiego Forum Legislacji, Stanowiska RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Czy wiesz, że… (1991)

---

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Pożytek, ekonomia społeczna, KGW. Zapowiadane, ale ciągle nie mogą się zmaterializować. Czekamy na zapowiadane nowelizacje dotyczące trybów zlecania zadań, ekonomii społecznej, kół gospodyń wiejskich. Od dłuższego czasu słyszymy, że lada dzień pojawią się w wykazie prac legislacyjnych rządu, ale… nie wydaje się, że zdarzy się to jeszcze w tym roku.

• Darowizny dla powodzian. Zapowiedziany projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (UD351) ma „na celu przedłużenie o rok zwolnienia darowizn od podatku od spadków i darowizn na rzecz osób poszkodowanych w wyniku powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r., pod warunkiem, że darowizny te zostaną przeznaczone na usunięcie skutków powodzi do dnia 31 grudnia 2026 r. Zakresem przedłużonego zwolnienia objęte będą zarówno darowizny, których poszkodowani nie zdążyli wykorzystać do końca 2025 r. na usunięcie skutków powodzi, jak i dokonane od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2026 r., pod warunkiem, że darowizny te zostaną przeznaczone do dnia 31 grudnia 2026 r. na usunięcie skutków powodzi na terenach gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r.”.

• Marnowanie żywności. Jak wieść gminna niesie, możemy nie doczekać się na wyniki konsultacji (czekamy od 3 października 2024 roku) projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Kliknij). Ma powstać ponoć zupełnie nowy projekt ustawy, miejmy nadzieję, że z uwzględnieniem uwag zgłaszanych przez organizacje.

Komentarz: A swoją drogą – podsumowanie konsultacji i tak powinno się pojawić. W końcu obywatele, którzy wzięli w nich udział, mają prawo do informacji, co się z ich uwagami stało.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• Ustawa o pożytku. Znamy już raport (Kliknij) z konsultacji publicznych i opiniowania projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz ustawy o grach hazardowych (UD240). Uwagi zgłosiło ponad 250 podmiotów.

Komentarz: Wycofano się z kilku projektowanych zmian (m.in. zrezygnowano z deklaracji, że program współpracy nie jest aktem prawa miejscowego), jednak nie wprowadzono zmian znaczących, rzeczywiście ułatwiających życie organizacjom. Trzeba więc wyraźnie powtórzyć, za wieloma głosami zgłoszonymi w konsultacjach, że przedstawiona przez rząd nowelizacja ustawy o działalności pożytku jest niepotrzebna i w tym kształcie blokuje inne oczekiwane zmiany. I zapewnienia, że w pracach rządu jest kolejna ustawa, nie mogą przykryć faktu, że rząd – tym projektem ustawy – działała wbrew interesom sektora.

Dziwi też jakaś niespójność w podsumowaniu konsultacji i procesu opiniowania, w tabeli dotyczącej opiniowania znajdują się głosy, które się tam znaleźć nie powinny (np. Konwentu Wojewódzkich Rad Działalności Pożytku Publicznego).

Prawdę mówiąc, liczymy, że kolejna wersja tego projektu się nie pojawi, a jeśli nawet, to że nie dojdzie do jej uchwalenia.

• Uproszczenia. Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu likwidacji obowiązku dołączania dokumentów dostępnych w prowadzonych elektronicznie rejestrach publicznych (UDER96) został przekazany do konsultacji publicznych. W projekcie przewidziane zostały przepisy dotyczące „usunięcia obowiązku dołączenia do pisma lub wniosku wydruku komputerowego aktualnych lub pełnych informacji z Krajowego Rejestru Sądowego albo zaświadczenia o wpisie do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej”.

Komentarz: Deregulacja ma także dotyczyć organizacji pozarządowych, co jest jasno określone w OSR (dobra informacja!). Zabawne, że sama ustawowa nazwa organizacji pozarządowej się tu nie pojawia. Mowa jest o organizacjach społecznych czy non-profit (m.in. podmioty ekonomii społecznej, stowarzyszenia, fundacje, organizacje pożytku publicznego). Co jednak ważne, efektem ma być zmniejszenie „liczby dokumentów generowanych w komunikacji z instytucjami publicznymi, zmniejszenie kosztów operacyjnych, skrócenie procesów administracyjnych oraz wzrost efektywności komunikacji z instytucjami publicznymi”.

• Rada ds. Odporności. Znamy wyniki konsultacji Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie Rady do spraw Budowania Odporności Społecznej (Kliknij).

Komentarz: Niestety wszelkie próby urealnienia rzeczywistej reprezentacji organizacji pozarządowych nie zostały uwzględnione. A sformułowania typu „dobór wskazanych przedstawicieli do udziału w pracach Rady pozostaje w kompetencji Przewodniczącego Rady, który będzie mógł zapraszać poszczególne osoby stosownie do posiadanych przez nie wiedzy i doświadczenia w obszarze realizowanych przez Radę zadań, jak również zgodnie z aktualnymi potrzebami w zakresie podejmowanych przez Radę działań” wskazują na zupełny brak zrozumienia istoty dialogu pomiędzy niezależnym sektorem obywatelskim a władzą.

• Samorząd. Projekt ustawy o likwidacji barier utrudniających funkcjonowanie jednostek samorządu terytorialnego (UD309).

Komentarz: Jak pamiętamy, projekt ten nie jest poddany konsultacjom publicznym. Jednak na ostatnim posiedzeniu Grupy roboczej ds. partycypacji i dialogu obywatelskiego (Kliknij) ponoć Wiceprzewodnicząca Komitetu ds. Pożytku Publicznego zobowiązała się do zgłoszenia przygotowanych już dawno propozycji Grupy. Czekamy.

• UEPIK – znamy najnowsze wersje dokumentów związanych z projektem rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez niektóre organizacje pozarządowe oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego (Kliknij).

• UEPiK w KGW. Trzy dni – tyle trwały konsultacje projektu rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów przez koła gospodyń wiejskich (poz. 1057 w Wykazie prac legislacyjnych).

• Organizacje poradnicze. Trwają konsultacje projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie przyjęcia programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy Program Wspierania Rozwoju Organizacji Poradniczych na lata 2022-2033” (Kliknij).

• Milcząca zgoda. Znamy uwagi w konsultacjach projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco (UDER95).

Komentarz: Obok apelu 107 organizacji ekologicznych, o którym pisaliśmy, jest też wiele innych uwag, choć są „zazipowane” w jednym pliku i trudno je znaleźć.

• Rozporządzenie. 16 grudnia 2025 r. w Dzienniku Ustaw RP pod poz. 1789 zostało ogłoszone rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 11 grudnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań (Kliknij).

Komentarz: Rozporządzenie już jest, ale nie ma jeszcze wyników konsultacji (Kliknij).

Na poziomie parlamentarnym

• Stowarzyszeniowe S-24. Mamy już wersję po I czytaniu (Kliknij) komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 868).

Komentarz: To, co może budzi wątpliwości, to kwestia opłat (opłatę stałą w kwocie 125 złotych pobiera się od wniosku o zarejestrowanie w Krajowym Rejestrze Sądowym stowarzyszenia, którego statut został uchwalony przy wykorzystaniu wzorca statutu udostępnionego w systemie teleinformatycznym. Opłatę stałą w kwocie 250 złotych pobiera się od wniosku, o którym mowa w ust. 3, jeżeli dotyczy on jednocześnie wpisu do rejestru przedsiębiorców) oraz vacatio legis (Ustawa wchodzi w życie z dniem 30 września 2028 r.).

• Referenda lokalne. Do konsultacji społecznych trafił senacki projekt ustawy o zmianie ustawy o referendum lokalnym, który dotyczy „zmian w treści art. 66 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym poprzez uwzględnienie właściwych odesłań do obowiązujących przepisów ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy regulujących kwestie dotyczące protestu wyborczego przeciwko ważności referendum lokalnego”.

• O Radzie Fiskalnej. Powołany przez Sejm Przewodniczący Rady Fiskalnej Sławomir Dudek na posiedzeniu Senatu powiedział. „Bardzo dziękuję za możliwość zaprezentowania mojej kandydatury na przewodniczącego pierwszej Rady Fiskalnej, nowej instytucji w naszym porządku prawnym. Na wstępie jako ekonomista, aktywista, ponieważ jestem szefem organizacji pozarządowej społeczeństwa obywatelskiego – Instytutu Finansów Publicznych, chciałbym podziękować Wysokiej Izbie za przegłosowanie na poprzednim posiedzeniu ustawy o Centralnym Rejestrze Umów, która daje pełną jawność i dostęp dla obywateli do oceny wydatków publicznych. Wspólnie z Siecią Obywatelską Watchdog Polska, Instytutem Finansów Publicznych oraz 50 organizacjami pozarządowymi apelowaliśmy, aby ten rejestr był w pełni otwarty, dlatego dziękuję Wysokiej Izbie za to, że stanęła po stronie społeczeństwa obywatelskiego i uwzględniła nasz apel, żeby ten rejestr był jak najbardziej otwarty. To pokazuje, jak fundamentalną rolę odgrywają organizacje pozarządowe. (…) Rada Fiskalna… Ja nie chciałbym, żeby była think tankiem. To jest takie pojęcie dotyczącej jednostki analitycznej, która skupia się na jakichś analizach. Biuro Rady Fiskalnej oczywiście w tym znaczeniu musi być think tankiem, tj. dysponować danymi, analizami, ekspertami, ale… Jako że wywodzę się ze środowiska NGO i think tanków, dostrzegam, jaki jest potencjał w różnych instytutach poza rządem. Dlatego chciałbym, żeby rada funkcjonowała w formule think netu, tzn. żeby czerpała garściami z analiz różnego rodzaju instytutów i think tanków od wielu lat działających w polskiej ekonomii. Chciałbym, żeby Rada Fiskalna była ambasadorem otwartych danych (…) czyli żeby była takim hubem analiz budżetowych. Chodzi o to, żeby energia, która jest i w uczelniach, i w think tankach, i w środowisku angażującym się w przejrzystość finansów publicznych, była wykorzystana. No ale do tego potrzebne są dane. Rada będzie ambasadorem otwartych danych, tak żeby te analizy były jeszcze lepsze. Jeżeli media są czwartą władzą, to think tanki i NGO, czyli organizacje społeczeństwa obywatelskiego, są tym piątym elementem, który jest bardzo ważny dla skutecznej debaty publicznej” (Kliknij).

Komentarz: Przypomnijmy, że w skład Rady wchodzą przedstawiciele pracodawców, pracowników, samorządu, ale nie organizacji pozarządowych… Dobrze, że choć przewodniczący docenia ich rolę w debacie publicznej.

• Podkomisje stałe
  • odbyło się 16 posiedzenie (Kliknij) podkomisji do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S) dotyczące informacji na temat współpracy szkół z organizacjami społecznymi w zakresie wsparcia psychologicznego dzieci i młodzieży.
  • odbyło się 5 posiedzenie (Kliknij) podkomisji do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S). Na spotkaniu ustalono tematy najbliższych posiedzeń Podkomisji.
  • podkomisja do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S) w najbliższym czasie nie planuje posiedzeń.

• Zespoły parlamentarne
  • w najbliższym czasie nie są planowane posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego  (Kliknij).
  • z kolei Parlamentarny Zespół ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij) planuje na 9 stycznia posiedzenie na temat „Bezrobocie wśród Młodych – przyczyny, jak zorganizować systemowe wsparcie?”.

W procesie rzeczniczym

• Propozycje Zespołu #prosteNGO. Na prośbę Przewodniczącego Podkomisji ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi Tadeusza Tomaszewskiego zaprezentowaliśmy propozycje do planu prac Podkomisji na 2026 rok w tym m.in. 1) umożliwienie organizacjom pozarządowym uzyskiwania indywidualnych interpretacji ZUS, tak, jak mogą to robić przedsiębiorcy; 2) poszerzenie zakresu kompetencji rad działalności pożytku publicznego oraz wprowadzenie obligatoryjnego wyboru przedstawicieli strony pozarządowej w radach przez organizacje pozarządowe; 3) rozszerzenie zwolnienia działalności organizacji pozarządowych z podatku CIT; 4) potrzeba gruntownych zmian ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w szczególności w zakresie mechanizmów zlecania zadań publicznych organizacjom pozarządowym; 5) poszerzenie możliwości udziału organizacji pozarządowych w systemie ochrony ludności i obrony cywilnej; 6) wprowadzenie zmian w ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych, które poszerzałyby zakres zwolnień od stosowania rygorów tej ustawy na imprezy organizowane przez organizacje pozarządowe; 7) wprowadzenie możliwości prowadzenia zakładów leczniczych dla zwierząt w ramach działalności pożytku publicznego prowadzonej przez organizacje pozarządowe (Kliknij).
• Czekamy od:
  • 11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).
  • 5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.
  • 18 czerwca 2025 na protokół z posiedzenia Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Kliknij). Komentarz: Wysłaliśmy prośbę o ten protokół w trybie dostępu do informacji publicznej.
  • 16 lipca 2025 na podsumowanie powołanego przez Przewodniczącą Komitetu ds. Pożytku Publicznego Zespołu ds. VAT (Kliknij).
  • 8 października 2025 na wyniki konsultacji projektu ustawy o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (UC94).
  • 27 października na odpowiedź na uwagi Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD317) zgłoszone w ramach uzgodnień resortowych i na zamieszczenie opinii RDPP (Kliknij) o tym projekcie.
  • 31 października na wyniki konsultacji Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku (Kliknij).
  • 1 grudnia na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym oraz ustawy o samorządzie województwa (UD219) dotyczącym możliwości tworzenia rad kobiet.
  • 1 grudnia na podsumowanie konsultacji rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki uchylającego rozporządzenie w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Kliknij).

Dzieje się

• Komitet Pożytku Publicznego. 17 grudnia odbyło się posiedzenie Komitetu ds pożytku publicznego, na którym omawiano (Kliknij) m.in. 1) stan prac nad zarządzeniem Prezesa Rady Ministrów w sprawie powołania Rady ds. Budowania Odporności Społecznej; 2) projekt rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu zmieniającego przepisy dotyczące wzorów ofert, umów oraz sprawozdań z realizacji zadań publicznych; 3) zmiany przepisów prawa dotyczące organizacji pozarządowych wprowadzone przez resorty w 2025 r. oraz planowane na 2026 r.; 4) program CERV: wyznaczenie Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego jako Krajowego Punktu Kontaktowego; 5) podsumowanie opiniowania Open Government Partnership.

Komentarz: Ciekawe jest szczególnie, dlaczego nasz rząd podjął decyzję o wyznaczeniu jako punktu kontaktowego CERV NIW-u, a nie jakieś niezależnej organizacji pozarządowej jak to jest w niektórych krajach Unii. Oczywiście ciekawych tematów jest więcej i szkoda, że rząd nie dopuszcza na spotkanie przedstawicieli niezależnych organizacji lub mediów pozarządowych. Czekamy więc na protokół, który – poza składem – zapewne niewiele więcej dostarczy konkretnych informacji.

• XVI raport Obywatelskiego Forum Legislacji. OFL zaprezentowała raport oceniający proces stanowienia prawa w ciągu dwóch lat rządów koalicji (Kliknij).

Komentarz: Raport nosi tytuł „Mały krok do przodu”. Wydaje się, że krok ten dotyczy jedynie zmian regulaminu Sejmu, a i tu – jak wskazuje raport – nie wprowadziły one znaczącej zmiany w podejściu posłów i posłanek do procedowania ustaw w Sejmie. Jak czytamy, „Mimo dużej partycypacji wyniki konsultacji nie wpływały na tekst projektów przed pierwszym czytaniem – wszystkie trafiały na posiedzenie Sejmu w wersji sprzed konsultacji. Zmiany wprowadzano dopiero na etapie komisji, co ogranicza wagę konsultacji w procesie stanowienia prawa”. Z drugiej jednak strony konieczność przygotowywania swego rodzaju OSR i przeprowadzenia konsultacji projektów poselskich zapewne przyczyniło się do zmniejszenia roli negatywnego zjawiska „bajpasowania”, „co jest znaczącą poprawą w porównaniu z poprzednią kadencją, gdy projekty poselskie większości rządzącej często były zastępowane przez projekty rządowe”.

O wyraźnym rozdźwięku pomiędzy oczekiwaniami zgłaszanymi przez OFL a kierunkiem zmian w prawie świadczy procedowany rządowy projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (druk nr 1859), podczas gdy rekomendacją OFL jest ciągle ”przywrócenie obowiązku poprzedzenia projektu ustawy opracowaniem, skonsultowaniem i przyjęciem przez Radę Ministrów założeń projektu ustawy”,

• Uchwały RDPP. Rada podjęła uchwały m.in.
  • w sprawie opinii Rady Działalności Pożytku Publicznego dotyczącej projektu rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzorów ofert, ramowych wzorów umów oraz wzorów sprawozdań z wykonania zadań publicznych (Kliknij) – pozytywna
  • w sprawie zaopiniowania projektu uchwały Rady Ministrów zmieniającej uchwałę w sprawie przyjęcia programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy Program Fundusz Młodzieżowy na lata 2022–2033″ (Kliknij)- bez uwag.

Temat do dyskusji

Czy wiesz, że…

1991 – wchodzą przepisy Ustawy z 22 grudnia 1990 r. o opodatkowaniu wzrostu wynagrodzeń (czyli tzw. „popiwku”), które miały dotyczyć jednostek gospodarki uspołecznionej (chodziło o to, by zahamować gwałtowny wzrost płac m.in. w przedsiębiorstwach państwowych). Niespodziewanie przepisy te obejmują również fundacje, które przecież zaliczane były w innych regulacjach do jednostek gospodarki nieuspołecznionej. Powodowało to np. opłacanie podatku obrotowego, który był generalnie mniej korzystny od rozwiązań przyjętych dla jednostek gospodarki uspołecznionej. Nic dziwnego, że takie „wyjątkowe” traktowanie fundacji odbierane było przez przed przedstawicieli środowiska jako jawna dyskryminacja. Nie udało się zmienić tych przepisów w Senacie, bo, jak podkreślał na spotkaniu fundacji w Jadwisinie ówczesny senator Jerzy Stępień, spowodowane to było „wyższą koniecznością” działania na rzecz całej gospodarki. Wprowadzanie przez Senat poprawek przedłużyłoby proces legislacyjny i uniemożliwiłoby wejście przepisów od 1 stycznia. Był to właściwie pierwszy wyraźny sygnał, że fundacje traktowane są jako narzędzie do „optymalizacji podatkowej”, a więc rodzaj szarej strefy w polskiej gospodarce.

---