Biuletyn #prosteNGO – 10-23 listopada 2025 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Równoległe nowelizacje? Ekonomia społeczna, Aktywni seniorzy)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (Rada Odporności, PPK – 6 dni konsultacji, Bon senioralny, Plan bez organizacji? Ekologiczne zbiorowe żywienie, Plan bez organizacji?)
   • Na poziomie parlamentarnym ( Kluby Seniora.  O spółdzielczości, Dodatkowe środki, Podkomisje stałe, Zespoły parlamentarne)
3. W procesie rzeczniczym (Kolejny „prawie sukces”, Jawność w kulturze, Czekamy)
4. Dzieje się (Podkomitet, Grupa robocza, Komitet Pożytku, Posiedzenie RDPP)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Narastająca frustracja w sektorze?
2. Jak umierają organizacje pozarządowe?
3. Czy wiesz, że… (1810)

---

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Równoległe nowelizacje? Z ostatniego posiedzenia Rady Działalności Pożytku Publicznego wynika (nieoficjalne informacje), że ustawodawca (po pewnych zmianach, po konsultacjach – czekamy) ma zamiar przeprowadzić tzw. „małą nowelizację”, a jednocześnie zaproponować równolegle inne zmiany (m.in. dotyczące trybów zlecania zadań).

Komentarz: „Mała nowelizacja” nie rozwiązuje żadnego z podstawowych problemów sektora. Dotyczy raczej kosmetyki – i to nie zawsze prowadzonej w dobrym kierunku (o czym pisaliśmy w poprzednich Biuletynach Kliknij cz.1 i Kliknij cz.2). Przeciwstawianie się rozszerzeniu najbliższej nowelizacji, nawet o obszary zapowiedziane przez Przewodniczącego (Kliknij), to chyba wyraz złej woli. To próba sprawdzenia, na ile sektor obywatelski jest skłonny odpuszczać swoje priorytety na rzecz jedynie kolejnych obietnic. Czy zwycięży apatia, czy chęć twardego bronienia swoich postulatów? Patrz niżej.

• Ekonomia społeczna. W ramach Ogólnopolskiego Forum Ekonomii Społecznej mogliśmy wysłuchać wystąpienia Cezarego Miżejewskiego (od 4:11:00 Kliknij) na temat planowanych zmian w ustawie o ekonomii społecznej.

Komentarz: Naprawdę szkoda, że prace nad rozwiązaniami legislacyjnymi nie toczą się przy bardziej odsłoniętej kurtynie. Oczywiście czekamy na wpisanie projektu do wykazu prac legislacyjnych rządu i projekt do konsultacji, ale wszyscy wiemy, że na tym etapie szersza dyskusja nie jest już możliwa.

• Aktywni seniorzy. Według informacji przekazanych na posiedzeniu sejmowej komisji polityki senioralnej przez sekretarz stanu w KPRM Marzenę Okłę-Drewnowicz nowy „Program Aktywni seniorzy na lata 2026-2030” zastąpi dwa funkcjonujące obecnie programy na rzecz osób starszych: Aktywni plus oraz Senior plus. Na jego realizację zaplanowano wstępnie ponad 600 mln zł (Kliknij).

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• Rada Odporności. 10 dni dostały organizacje pozarządowe na konsultowanie Zarządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie Rady do spraw Budowania Odporności Społecznej (Kliknij).

Komentarz: Co ciekawe, ostatnio pisaliśmy, że reprezentacja sektora jest w planach dziwnie niska. Członkami Rady będą jedynie przedstawiciele nominowanych przez rząd rad, i to w liczbie dwóch.
Przewodniczący jedynie zaprosi do udziału w pracach Rady, na prawach członka Rady obok przedstawiciela jednostek samorządu terytorialnego, pięciu przedstawicieli organizacji pozarządowych, związków i porozumień organizacji pozarządowych lub podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy, „których wiedza i doświadczenie mogą być wykorzystane w realizacji zadań Rady”. Tak więc informacje z uzasadnienia mówiące, że „Powołanie Rady stanowi wyraz uznania dla roli społeczeństwa obywatelskiego jako strategicznego partnera w budowaniu bezpieczeństwa społecznego i odporności narodowej” czy „Powołanie Rady umożliwi regularny dialog i wymianę informacji między przedstawicielami administracji publicznej a organizacjami społeczeństwa obywatelskiego” można między bajki włożyć.

• PPK – 6 dni konsultacji. 13 listopada 2025 roku Minister Finansów i Gospodarki zwrócił się o zgłoszenie ewentualnych uwag do projektu ustawy o zmianie ustawy o pracowniczych planach kapitałowych (UDER99) w terminie do 19 listopada 2025 r., „Skrócony termin do zgłoszenia uwag podyktowany jest celem deregulacyjnym projektu, o szczególnej randze legislacyjnej, jak i wąskim zakresem jego regulacji”, celem – przypomnijmy – jest „wprowadzenie możliwości elektronicznego wezwania do zawarcia umowy o zarządzanie pracowniczym planem kapitałowym (PPK)”.

Komentarz: Przypomnijmy, że małe organizacje nieprowadzące działalności gospodarczej są w tej chwili gorzej traktowane niż podobne lub znacznie większe organizacje posiadające status mikroprzedsiębiorcy. Próbowaliśmy zmienić tę zupełnie nieuzasadnioną nierówność bez efektu (Kliknij). Ale tego projekt nie próbuje zderegulować

• Bon senioralny. Projekt ustawy o bonie senioralnym (UA3) trafił na Stały Komitet Rady Ministrów.

Komentarz: Przypomnijmy, realizację bonu senioralnego wójt (burmistrz, prezydent miasta) na podstawie umowy może zlecić: m.in. organizacjom pozarządowym, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, 1761 i 1940), z wyjątkiem partii politycznych, europejskich partii politycznych, związków zawodowych i organizacji pracodawców, samorządów zawodowych, fundacji utworzonych przez partie polityczne i europejskich fundacji politycznych, podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, innym podmiotom posiadającym status przedsiębiorstwa społecznego, o których mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 806), kołom gospodyń wiejskich, o których mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2025 r. poz. 310). Jednak to nie senior, ale gmina będzie wskazywać podmiot, kierując się „efektywnością takiego działania”. Oto bowiem, jak czytamy w wynikach konsultacji, „został wskazany szeroki katalog podmiotów, którym gmina może przekazać lub zlecić realizację bonu senioralnego. Takie podejście poszerza gminie zakres podmiotów, które mogą realizować usługi w ramach bonu senioralnego, nie ograniczając go przede wszystkim do ośrodków pomocy społecznej czy centrów usług społecznych. Gmina będzie miała w tym zakresie swobodę w określeniu sposobu realizacji bonu senioralnego, ograniczaną celami ustawy. Umożliwi to jak najpełniejsze wykorzystanie zasobów dostępnych na poziomie danej gminy, które mogą być różne, uzależnione od lokalnych uwarunkowań. Przyjęte rozwiązanie służy poszanowaniu samodzielności samorządu terytorialnego. Jednocześnie odpowiednią jakość świadczeń zapewni właściwe przeszkolenie osób wykonujących usługi. Nadto dobre wzorce szkoleniowe będą honorowane certyfikatem”. Pytanie, czy tak szeroki zakres wyboru (instytucje publiczne, gospodarcze, społeczne) i arbitralność decyzji zapewni najlepszy wybór dla seniorów czy dla zlecającego?

• Ekologiczne zbiorowe żywienie. Pojawił się projekt ustawy o żywieniu zbiorowym z udziałem żywności ekologicznej (UD303). Rozpoczęły się 30-dniowe konsultacje, a do konsultacji zaproszono m.in. z organizacji pozarządowych Fundację Klubu Szefów Kuchni; Fundację „Promocja Zdrowia”; Fundację „Szkoła na Widelcu”; Fundację WWF Polska; Krajowe Stowarzyszenie Sołtysów; Polski Klub Ekologiczny; Polskie Towarzystwo Dietetyki; Polskie Stowarzyszenie Dietetyków; Polskie Towarzystwo Gospodarcze; Polskie Towarzystwo Rolników Ekologicznych; Polskie Towarzystwo Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu; Pomorskie Stowarzyszenie Producentów Ekologicznych „Biopomorze”, Radę Kobiet w rolnictwie; Radę Krajowej Federacji Konsumentów; Stowarzyszenie Cateringów dietetycznych; Stowarzyszenie „Ekolubelszczyzna”; Stowarzyszenie Gospodarstw Ekologicznych „Truskawka”; Stowarzyszenie Klubu Szefów Kuchni; Stowarzyszenie Konsumentów Polskich; Stowarzyszenie Krajowej Unii Producentów Soków; Stowarzyszenie Kucharzy Polskich; Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Konsumentów; Stowarzyszenie Polskich i Cukierniczych POLBISCO; Producentów Wyrobów Czekoladowych, Stowarzyszenie Producentów Żywności Metodami Ekologicznymi „Ekoland”; Warmińsko-Mazurskie Stowarzyszenie Producentów Żywności Ekologicznej „EkoPolSmak”…

Komentarz: Wydaje się, że cały system dotyczący produkcji i dystrybucji żywności nie docenia roli organizacji pozarządowych i przedsiębiorstw społecznych (w tym np. spółdzielni i kooperatyw spożywczych), a także potrzeby społecznej kontroli społecznej. To kolejny obszar, gdzie (jak np. w ruchu konsumenckim) wypiera się formy samoorganizacji poprzez rozwiązania systemowe oparte na administracji publicznej. Nie zawsze jest to sposób efektywny. Może ciekawe będą głosy w konsultacjach?

• Plan bez organizacji? Znamy uwagi zgłoszone w ramach konsultacji do projektu ustawy o zasadach realizacji planu społeczno-klimatycznego (UC102).

Komentarz: Warto zwrócić uwagę na postulat Polskiej Zielonej Sieci. W ramach zapisów dotyczących przygotowania planu społeczno-klimatycznego mamy zapis: „Projekt planu społeczno-klimatycznego opracowuje (…) we współpracy z zarządami województw oraz partnerami społecznymi i gospodarczymi”, który PZS proponuje rozszerzyć o przedstawicieli zorganizowanego społeczeństwa obywatelskiego. Uzasadnienie jest oczywiste: „społeczeństwo obywatelskie jest ważnym partnerem w procesie stanowienia prawa, opracowywania dokumentów strategicznych i w programowaniu i wdrażaniu programów finansowanych z funduszy europejskich. Uzupełnienie pozwoli też odzwierciedlić stan faktyczny – organizacje pozarządowe uczestniczyły w opracowaniu PS-K w grupie roboczej, zgłosiły też najwięcej uwag w konsultacjach PS-K”.

Na poziomie parlamentarnym

•  Kluby Seniora. Poselski projekt ustawy o klubach seniora (Kliknij) dotyczący nadania (w analogii do KGW) klubom seniora osobowości prawnej i uregulowania zasad działania tych klubów jest w konsultacjach sejmowych do 12 grudnia (Ankieta).

• O spółdzielczości. W Sejmie procedowane są projekty dotyczące spółdzielni: rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (1938), rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających oraz niektórych innych ustaw (1937).

• Dodatkowe środki. Komisja Finansów 20 listopada (Kliknij) przyjęła poprawkę Rafała Kasprzyka do budżetu zabezpieczającą środki na dwa programy: Moc Małych Społeczności (MMS) i Polski Inkubator Rzemiosła. Dodatkowe 40 000 000 zł na programy dla organizacji pozarządowych w ramach NIW-u w roku 2026.

Komentarz: Kolejny dowód na to, że to w Sejmie, a nie w rządzie organizacje mają większe wsparcie. A brak zaplanowanych środków w budżecie na ponoć priorytetowy program rządu (MMS) po raz kolejny wskazuje, gdzie na liście rzeczy ważnych rządu znajdują się organizacje pozarządowe.

• Podkomisje stałe – nie są planowane posiedzenia podkomisji: do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi (PSR02S). Posiedzenie nr 22 dnia 14 października (Kliknij), do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, samorządowymi i związkami zawodowymi (ENM05S), do spraw udziału i roli społeczeństwa obywatelskiego w wymiarze sprawiedliwości oraz społecznej kontroli prokuratury (SPC01S) – brak planowanych posiedzeń.

• Zespoły parlamentarne – nie są planowane posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Organizacji Pozarządowych i Społeczeństwa Obywatelskiego  (Kliknij) i Parlamentarnego Zespołu ds. Dialogu Obywatelskiego (Kliknij).

W procesie rzeczniczym

• Kolejny „prawie sukces”. Rozpoczęły się konsultacje publiczne projektu rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki w sprawie prowadzenia uproszczonej ewidencji przychodów i kosztów (UEPIK) (Kliknij) przez niektóre organizacje pozarządowe oraz stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego. Termin konsultacji… 7 dni.

Komentarz: Jeśli chodzi o efekt prac (tu prezentujemy proces rzeczniczy Kliknij) to w stosunku do pierwotnych propozycji Ministerstwa Finansów i Gospodarki to niewątpliwie sukces. Dokument jest efektem wspólnych prac i roboczych spotkań przedstawicieli Ministerstwa Finansów, Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego oraz osób eksperckich III sektora z Grupy roboczej ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych i rekomendowanych przez Radę Działalności Pożytku Publicznego. Wiele propozycji zgłaszanych przez organizację zostało uwzględnionych, a rola Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego w KPRM, jako organizatora procesu znacząca. Problemem pozostaje – poza pewnymi wątpliwościami, które zapewne zostaną poprawione w wyniku konsultacji – jest kwestia UEPIK-u dla Kół Gospodyń Wiejskich, a także pytanie, na ile wypracowany kompromis będzie znaczącym ułatwieniem dla małych organizacji (takich z budżetem do 50 000 złotych rocznego obrotu)?

• Jawność w kulturze. Na ngo.pl ukazały się dwa teksty – Dawida Mateusza „#ZnamyStawki – jawność w kulturze zamiast tabu pieniędzy” (Kliknij) i Aleksandry Łapot „Transparentna kultura w Polsce. Jak jeden artykuł ustawy może wypaczać jawność całego sektora? (Kliknij).

Komentarz: 28 września 2025 roku, w Międzynarodowy Dzień Prawa do Informacji Publicznej, Stowarzyszenie Kultura w Pracy rozpoczęła kampanię transparentności w kulturze #ZnamyStawki, w ramach której domagają się publikacji stawek honorariów przez wszystkie instytucje kultury i organizatorów wydarzeń finansowanych ze środków publicznych. Trzymamy kciuki za uczestników Szkoły Reprezentacji i Partycypacji OFOP-u.

• Czekamy od:

11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).

3 października 2024 na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Kliknij).

3 kwietnia 2025 (a właściwie od lat Kliknij) na efekty pracy w Komisji nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 868), Komisja – po uzyskaniu decyzji rządu – ma podjąć dalsze procedowanie (Kliknij).

7 kwietnia 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (UD219), którego celem miało być dodanie art. 5d, jako podstawy prawnej do powoływania rad kobiet.

5 maja 2025 na projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw (UD233), który m.in. „organizacjom pozarządowym prowadzącym działalność statutową z zakresu ochrony przyrody zapewnia możliwości wykonywania prawa pokrzywdzonego”.

18 czerwca 2025 na protokół z posiedzenia Komitetu ds. Pożytku Publicznego (Kliknij). Komentarz: Wysłaliśmy prośbę o ten protokół w trybie dostępu do informacji publicznej.

16 lipca 2025 na podsumowanie powołanego przez Przewodniczącą Komitetu ds. Pożytku Publicznego Zespołu ds. VAT (Kliknij).

27 sierpnia 2025 na wyniki konsultacji „małej nowelizacji” UDPPiW (Kliknij).

26 września 2025 na podsumowanie konsultacji w sprawie ustawy o CIT (Kliknij).

8 października 2025 na wyniki konsultacji projektu ustawy o ochronie osób uczestniczących w debacie publicznej przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi (UC94).

27 października na odpowiedź na uwagi Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (UD317) zgłoszone w ramach uzgodnień resortowych i na zamieszczenie opinii RDPP (Kliknij) o tym projekcie.

31 października na wyniki konsultacji Strategii Rozwoju Polski do 2035 (Kliknij).

13 listopada na wyniki konsultacji rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki uchylającego rozporządzenie w sprawie obowiązku badania sprawozdań finansowych organizacji pożytku publicznego (Kliknij).

18 listopada na wyniki konsultacji „Programu współpracy Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2026” (Kliknij).

Dzieje się

• Podkomitet. 11 posiedzenie Podkomitetu ds. rozwoju partnerstwa na lata 2021-2027 odbyło się 17-18 listopada 2025 roku w Olsztynie. Rozmawialiśmy o praktykach w województwie warmińsko-mazurskim, przyglądaliśmy się efektom przeglądu śródokresowego i warsztatowo pracowaliśmy nad rekomendacjami dla wzmacniania zasady partnerstwa.

• Grupa robocza. 19.11.2025 odbyło się XIII posiedzenie Grupy roboczej ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych. Dyskutowano m.in. o rozporządzeniu o badaniu sprawozdań finansowych OPP i o dobrej praktyce pracy przy rozporządzeniu dotyczącego UEPiK. Podjęto też decyzję o powołaniu Zespołu ds. monitorowania stanu wdrażania ustaleń przyjętych przez Grupę.

• Komitet Pożytku. Znamy już protokół z posiedzenia Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z 1 października 2025 r. (Kliknij), na którym m.in. dyskutowano o stanie realizacji programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy Program wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności”, o Radzie ds. Budowania Odporności Społecznej, o wstępnym podsumowaniu prac zespołu roboczego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego do spraw podatku VAT od dotacji dla organizacji pozarządowych, o Uproszczonej Ewidencji Przychodów i Kosztów, o propozycji przystąpienia Polski do Open Government Partnership, o cyklu konferencji służących wzmocnieniu współpracy administracji rządowej z organizacjami pozarządowymi „NGO w działaniu”, o nadzorze nad fundacjami.

Komentarz: Mnie zaciekawił specjalnie pomysł organizacji cyklu konferencji „NGO w działaniu. Siła organizacji społecznych w zmieniającym się świecie” i kwestia wątpliwości co do nadzoru nad fundacjami. Pierwsze dlatego, że nie jestem pewien, czy rzeczywiście organizowanie konferencji jest najważniejszym zadaniem Komitetu ds. Pożytku Publicznego. Drugie, bo widać tu pewien zamysł zmiany prawa dotyczącego fundacji.

Zwróćmy też uwagę, że na posiedzeniu było w sumie 26 osób (ale tylko 13 osób członkowskich). To, co chyba jednak najbardziej znamienne, to brak na tym pierwszym posiedzeniu po nominacji Przewodniczącego Komitetu ds. Pożytku Publicznego Jana Grabca. Przypomnijmy dotychczasową frekwencję – mówi ona trochę o wadze, jaką poszczególne ministerstwa przypisują Komitetowi. Na pierwszym spotkaniu 30 stycznia 2024 r. obecnych było 26 osób (w tym 22 osoby członkowskie). 17 lipca 2024 osób 17 (15), 16 grudnia 2024 r. osób 20 (16), 20 stycznia osób 18 (14), 10 kwietnia 18 osób w tym pełnoprawnych osób członkowskich tylko 6. Ciągle nie mamy informacji o spotkaniu 18 czerwca 2025 (o ile takie było – czekamy na informacje). Przypomnijmy, że Komitet oficjalnie składa się z 23 osób, ale jak pokazuje strona BIP często się zmienia (Kliknij).

• Posiedzenie RDPP. 20 listopada 2025 odbyło się VIII posiedzenie plenarne. Niestety nie mamy jeszcze żadnych oficjalnych informacji.

Temat do dyskusji

Narastająca frustracja w sektorze?

O niespełnionych nadziejach tego rządu wobec organizacji można by wiele powiedzieć. W skrócie. 8 listopada 2023 Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych przyjęła stanowisko, w którym „z nadzieją patrzy na wyniki wyborów. Po podpisaniu Deklaracji współpracy na rzecz wsparcia i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przez przedstawicieli i przedstawicielki komitetów wyborczych koalicji prodemokratycznych (29 września br.) widzimy szansę na nowe otwarcie współpracy rządu z sektorem obywatelskim” (Kliknij). Poza bardzo konkretnymi propozycjami zmian prawnych była krytyka imposybilizmu poprzedniej ekipy, tekst „Jaka piękna katastrofa” (Kliknij), z nadzieją, że teraz już będzie lepiej. Niestety żaden z głównych problemów nie został podjęty do dziś. Pojawiały się też konkretne pomysły, „Jakie są kierunki reformy programów i priorytetów NIW-u?” (Kliknij). Liczyliśmy na zmiany sposobu działania w 2024 roku, „Zmiana Minister czy zmiana podejścia ?” (Kliknij) i w 2025 „Rekonstrukcja – punkt startu?” (Kliknij). Trudno jednak mówić o postępach. Ostatnio ciekawą analizę stanu frustracji w sektorze przedstawił Michał Szymanderski-Pastryk w wypowiedzi „Odporny trzeci sektor czy narastająca frustracja? Refleksje na kanwie konferencji NIW”. Pytaniem pozostaje, czy kolejnym etapem będzie „bunt”, czy, jak sugeruje autor, apatia. Zapraszamy do dyskusji.

Jak umierają organizacje pozarządowe?

Do dyskusji przedstawiliśmy ostatnio tekst „Jak umierają organizacje pozarządowe – europejski podręcznik demontażu demokracji” Alberto Alemanno  (Kliknij), który pokazuje sekwencję zdarzeń, które mogą spowodować upadek organizacji pozarządowych. Jednak to tylko jedna z odmian tworzenia się negatywnych relacji organizacje pozarządowe – rząd. Więcej. To tylko fragment tego procesu, bo rzecz zaczyna się znacznie wcześniej.

Czy wiesz, że…

1810 – (19 listopada) ogłoszono trzymany do tej pory w tajemnicy (i rozpoczęto jego realizację) edykt likwidacyjny króla Fryderyka Wilhelma III z 30 października 1810, likwidujący klasztory na terenie Śląska. Co prawda dekret dotyczył całego państwa pruskiego, jednak jedynie na Śląsku przystąpiono natychmiast do jego realizacji i przeprowadzono go właściwie w pełni. Głównym powodem była konieczność zapłacenia kontrybucji wojennej nałożonej na Prusy przez Napoleona, powołując się równocześnie na sekularyzację majątków zakonnych w takich państwach jak Francja czy Austria. Cały majątek klasztorów uznano za własność państwową. Powołano Główną Komisję Sekularyzacyjną dla Śląska (Königlichen Haupt­kommission zur Aufhebung der Stifter und Klöster in Schlesien), a upoważnieni komisarze wkraczali do poszczególnych klasztorów, odczytywali dekret informujący o zwolnieniu ze ślubów zakonnych i dawali cztery tygodnie na opuszczenie klasztoru. Wspomniany edykt królewski kasował i pozbawiał majątków 41 klasztorów męs­kich, 13 opactw żeńskich, 1 klasztor żeński. Jednak praktyka okazała się nieco inna. „W listopadzie 1810 r. otworzono z powrotem te kościoły i klasztory, w których duchowni zajmowali się nauczaniem, wychowy­waniem i opieką chorych. Tym sposobem uniknęły kasaty następujące domy zakonne: 2 urszulanek w Świdnicy i Wrocławiu, 1 elżbietanek (franciszkanek) we Wrocławiu oraz 2 bonifratrów: we Wrocławiu i Prudniku. Uchylono też czterotygodniowy termin opuszczenia kla­sztorów przez duchowieństwo oraz przywrócono dom benedyktynek w Lubomierzu (Liebenthal), traktując go jako centralny klasztor zbior­czy dla zakonnic śląskich” (Piotr Gach „Kasata zakonów na Śląsku pruskim w latach 1810-1811” Roczniki Humanistyczne Tom XXVI, zeszyt 2 – 1978 Kliknij). A tu przykład z Gliwic: „Znamy wszystkie poczynania zmierzające do likwidacji klasztoru św. Krzyża. Wiemy, że 24 listopada sędzia miejski z Koźla otrzymał zlecenie od władz administracyjnych, by wykonał to zadanie. Ale dopiero 10 grudnia zjawił się tu wraz z tłumaczem (kolejny dowód, że jeszcze wtedy wielu zakonników gliwickich nie znało języka niemieckiego) celem przedłożenia królewskiego reskryptu nie tylko gwardianowi, lecz i całej wspólnocie i przejęcia majątku klasztornego na rzecz monarszej kamery. Czynności te zajęły sędziemu tylko trzy dni. Znajdujący się wówczas w klasztorze – ośmiu ojców (wraz z gwardianem Pacyfikiem Graczkowskim) i trzej bracia – otrzymali stałą rentę (z wyłączeniem obcokrajowców, którym wypłacono jedynie jednorazową odprawę). Każdy z mnichów otrzymał ponadto po 30 talarów na zakup ubrania i rzeczy codziennego użytku. Jak ubogi był w tym momencie sam klasztor, świadczy spis inwentaryzacyjny z datą 12 grudnia 1810 r. W kasie znajdowały się zaledwie 124 talary, zaś majątek kościelny wyceniono na 426 talary, a klasztorny na 475 talary” (za: Jan Kopiec, Sprawy wyznaniowe, w: Historia Gliwic, praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny, Gliwice 1995).

---