Biuletyn #prosteNGO – 4-17 sierpnia 2025 r.

Biuletyn #prosteNGO ma służyć wymianie informacji na temat tego, co się dzieje w procesie stanowienia prawa dla NGO i w procesach rzeczniczych na jego rzecz. Zachęcamy chętne osoby i instytucje do współpracy. Biuletyn dostarcza faktów i tez do środowiskowej dyskusji.

SPIS TREŚCI

1. W SKRÓCIE

1. W planach legislacyjnych (Zmiany w pracach rządu, Gospodarowanie środkami publicznymi.)
2. W procesie legislacyjnym
   • Na poziomie rządowym (Kształcenie i szkolenie zawodowe)
   • Na poziomie parlamentarnym (Ochrona małoletnich)
3. W procesie rzeczniczym (Think Thank You, Czekamy)
4. Dzieje się (Rekonstrukcja rządu, Plan prac Komitetu)

2. TEMATY DO DYSKUSJI

1. Jeszcze raz o procesie legislacyjnym
2. Czy wiesz, że… (1820)

---

W skrócie

W planach legislacyjnych

• Zmiany w pracach rządu. Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej (UD277) ma za zadanie „stworzenie ram prawnych umożliwiających Prezesowi Rady Ministrów (w zakresie działalności Rady Ministrów, której przedmiot nie jest przypisany do żadnego działu administracji rządowej na podstawie ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370, z późn. zm.), kształtowanie składu Rządu w sposób pozwalający na ograniczenie liczby członków Rady Ministrów – dotyczy to takich obszarów działania Rady Ministrów jak polityka senioralna czy realizacja zasady równego traktowania. Celem projektu jest także zapewnianie dostępu do informacji o prawie oraz o przebiegu rządowego procesu legislacyjnego w sposób uporządkowany i kompleksowy”.

Komentarz: W kontekście zlikwidowanych funkcji ministrów bez teki projekt nie wspomina o ministrze ds. spraw społeczeństwa obywatelskiego, co tylko potwierdza, że był to nieprzemyślany pomysł. Czekamy na konkrety w sprawie zmian w informowaniu o procesie legislacyjnym. To od konkretnych rozwiązań zależy, czy rzeczywiście pomogą czy utrudnią rzecznictwo organizacjom pozarządowym.

• .Gospodarowanie środkami publicznymi. Do Komisji Petycji (Kliknij) została skierowana petycja w sprawie gospodarowania środkami publicznymi (BKSP-155-X-628/25). Petycja mówi m.in. o ograniczeniu możliwości realizowania zadań publicznych za pośrednictwem funduszy i instytucji niepodlegającym rygorom ustawy o finansach publicznych i zapewnieniu realnej parlamentarnej i społecznej kontroli nad gospodarką finansową państwa.

Komentarz: Petycja, choć chyba dobrze diagnozuje różne problemy związane z finansami publicznymi, nie proponuje (bo nie musi) rozwiązań. A przecież sama dyskusja nad kontrolą społeczną w wydatkowaniu środków publicznych może okazać się ciekawa.

W procesie legislacyjnym

Na poziomie rządowym

• Kształcenie i szkolenie zawodowe. W celu realizacji Zintegrowanej Strategii Umiejętności 2030 przygotowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw (UD271), który ma za zadanie nadanie nowych praw i obowiązków samorządowi województwa oraz uregulowanie statusu prawnego Wojewódzkich Zespołów Koordynacji do spraw polityki umiejętności (WZK). Kluczowym założeniem jest „poprawa dopasowania oferty kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb lokalnych rynków pracy, zwłaszcza w kontekście transformacji cyfrowej, zielonej oraz wdrażania nowoczesnych technologii w gospodarce”.

Komentarz: Projekt ma realizować zaplanowany w Krajowym Planie Odbudowy i Zwiększania Odporności „kamień milowy” pod nazwą „Kadry dla nowoczesnej gospodarki: poprawa dopasowania umiejętności i kwalifikacji do wymogów rynku pracy”, który… ma zostać zrealizowany do końca 2025 r. Zgodnie z projektem ustawy do zadań WZK należy m.in. „współpraca w zakresie rozwoju umiejętności mieszkańców z organami administracji publicznej, organizacjami pozarządowymi i podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, z późn. zm.)”. A przecież w składzie WZK przedstawiciele nie są przewidziani, choć ma tam się znaleźć m.in. po dwu przedstawicieli organizacji samorządu gospodarczego i zawodowego, organizacji pracodawców, organizacji związkowych. Również w przypadku wydawania opinii o zasadności lub o braku zasadności kształcenia w danym zawodzie zgodnie z potrzebami rynku pracy przewodniczący WZK może zaprosić do udziału w posiedzeniu WZK przedstawiciela pracodawców, organizacji pracodawców, samorządu gospodarczego, innej organizacji gospodarczej, stowarzyszenia lub samorządu zawodowego, lub sektorowej rady do spraw kompetencji właściwych dla opiniowanego zawodu, ale nie przedstawicieli organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Projekt jest na etapie konsultacji społecznych, a zaproszenie poszło do dość szerokiego grona także organizacji pozarządowych (Kliknij). Zobaczymy, czy ktoś upomni się o należytą rolę organizacji…

Na poziomie parlamentarnym

• Ochrona małoletnich. Ustawę o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich oraz niektórych innych ustaw (Druk nr 423) Senat przyjął bez poprawek. Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha podkreślał: „To, co może nie jest tak istotne, ale jest ważne, bardzo praktyczne, to fakt, że zostaje też poszerzony katalog okoliczności, w których państwo odstępuje od obowiązku pobierania opłaty za uzyskanie zaświadczenia. A więc jest to coś, o co apelowały organizacje pozarządowe zajmujące się wolontariatem albo mające coś wspólnego z wolontariatem, a także organizacje młodzieżowe. Chodzi o to, żeby osoby najmłodsze, które są zobowiązane do przedstawienia takiego zaświadczenia, czy wolontariusze, nie mieli obowiązku uiszczania opłat z tego tytułu. To także jest w tej ustawie”.

Komentarz: Warto dodać, że Rzeczniczka Praw Dziecka wydała negatywną opinię wobec projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym oraz ustawy – Prawo oświatowe (Kliknij).

W procesie rzeczniczym

• Think Thank You. Na stronie ngo.pl pojawiły się rekomendacje (Kliknij) dotyczące zmian w systemie współpracy Ministerstwa Kultury z organizacjami pozarządowymi.

Komentarz: Tak oto na rynku rzeczniczym pojawił się nowy think tank, którego „misją jest wykorzystanie wiedzy i doświadczenia najlepszych Ekspertek i Ekspertów z różnych środowisk: naukowych, gospodarczych, artystycznych czy politycznych w celu kształtowania świadomego społeczeństwa obywatelskiego, wolnej gospodarki, najwyższego poziomu edukacji, uproszczonych rozwiązań prawnych oraz wyznaczania standardów etycznych, w kontekście jak najbardziej efektywnego i wartościowego wykorzystania kultury jako narzędzia do wszechstronnego rozwoju Polski i jej obywateli”. Proponuje on m.in. przeprowadzenie zmian legislacyjnych, w tym

a)  Korekty w dotychczas obowiązujących regulacjach dotyczących tzw. kosztów kwalifikowanych oraz kosztów pośrednich – co nie wymaga zmian ustawowych, ale decyzji na poziomie Ministerstwa. Objęcie kosztami kwalifikowanymi kosztów stałych działalności organizacji, jak i zwiększenie procentu kosztów pośrednich to proste sposoby na skuteczne wsparcie NGO.

b) USTAWA z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – potrzeba rozszerzenia definicji instytucji kultury o podmioty z sektora pozarządowego (w trakcie prac, choć obawiamy się, że element ten zostanie wdrożony w archaicznej postaci).

c) Ulga sponsoringowa – obowiązujące brzmienie przepisów wyklucza organizacje pozarządowe działające w obszarze kultury z możliwości jej zastosowania.

d) Problem artykułu 17 ust. 3 lit. d) RODO – z powodu winy polskiego ustawodawcy w 2018 roku w klauzuli prasowej wyłączono różne przepisy RODO jako niestosowalne wobec prasy, ale nie wyłączono art. 17 RODO. Powoduje to konflikt prawny obarczony ryzykiem cenzury prasowej (poprzez np. wezwanie do usuwania archiwum prasowego pod pretekstem ochrony danych osoby prywatnej).

• Czekamy od:

11 czerwca 2024 na I czytanie komisyjnego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która miała zagwarantować środki finansowe na funkcjonowanie wojewódzkich społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych i powiatowych społecznych rad do spraw osób niepełnosprawnych (Kliknij).

3 października 2024 na wyniki konsultacji projektu ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu marnowaniu żywności (Kliknij).

12 sierpnia 2024 na zapowiadany projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (UD116), który zakłada modyfikację „zakresu zwolnienia przedmiotowego określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy CIT, skutkującą objęciem nim dochodów wszystkich organizacji pozarządowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (dalej ustawa OPP), w części przeznaczonej na działalność określoną w art. 4 ustawy OPP (sfera zadań publicznych) z wyłączeniem działalności gospodarczej”.

3 kwietnia 2025 (a właściwie od lat Kliknij) na efekty pracy w Komisji nad projektem ustawy o zmianie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (druk nr 868), która miała być kontynuowana na pierwszym posiedzeniu w maju, ale na razie nic o tym nie wiadomo (Kliknij).

26 maja 2025 (a właściwie od początku roku) na treść projektu ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (UD240).

30 lipca 2025 czekamy na odpowiedź na listy do liderów partii, które z organizacjami podpisały 29 września 2023 r. formalne deklaracje, zobowiązując się do uproszczenia przepisów dla organizacji społecznych, realnego dialogu obywatelskiego, reformy zasad finansowania działań społecznych oraz rozwoju filantropii (Kliknij).

Dzieje się

• Rekonstrukcja rządu. W kwestii organizacji pozarządowych ze strony administracji centralnej zapadła cisza. Z kolei mamy kilka wypowiedzi ze strony pozarządowej, które warto zauważyć. Po pierwsze tekst Tomka Schimanka „Organizacje pozarządowe – niedoceniany partner” (Kliknij), mowa w nim o tym, że organizacje pozarządowe przez rząd traktowane są jako partner drugiej kategorii.  Z kolei Rafał Kowalski w komentarzu „Jan Grabiec. Z przyjemnością poznamy, nawet bez pomocy zderzacza hadronów” (Kliknij] zwraca uwagę na nieprzewidywalność decyzji rządowych. I choć sugeruje, że dobór kolejnych mnistr ds. społeczeństwa obywatelskiego był jakoś uzasadniony, to chyba i tak dla wielu osób z sektora za każdym razem był sporym zaskoczeniem i… niespodzianką. I chyba ten brak przewidywalności w tym wszystkim najbardziej martwi. A przecież wydaje się (por. Piotr Frączak „Rekonstrukcja – punkt startu?” Kliknij), że właściwie od lat wiadomo, co trzeba zmieniać, ale nikt z rządzących do tej pory nie próbował się z tym realnie zmierzyć. Tymczasem rekonstrukcja rządu może odbić się na współpracy z organizacjami, Wspominaliśmy już, że Ewa Kulik-Bielińska krytycznie przyglądała się dokonaniom kolejnych osób na stanowisku Ministra ds. społeczeństwa obywatelskiego (Kliknij). Hubert Sobecki w tekście „Likwidacja urzędu Ministry ds. równości to koniec iluzji” (Kliknij) podsumowuje, że „działalność Ministry ds. równości podzieliła los wszystkich dotychczasowych działań dotyczących społeczności LGBT+ w Polsce”, a przecież to była jedyna Ministra bez teki, w której obronę organizacje się zaangażowały, o czym pisaliśmy (Kliknij). Magda Dobranowska-Wittels zrelacjonowała natomiast („Odejście ministra Duszczyka z MSWiA stawia pod znakiem zapytania dialog z organizacjami społecznymi Kliknij) wątpliwości organizacji zajmujących się polityką migracyjną.

Komentarz: Rekonstrukcja jednak zmieniła wiele, jeśli chodzi o współpracę rządu z organizacjami pozarządowymi. Czekamy na pierwsze sygnały, czy to może być nowe otwarcie, czy też ostateczne pogrzebanie szans na konstruktywną współpracę z organizacjami. Bo że dobrze nie było, nie trzeba chyba nikogo przekonywać. Wystarczy przyjrzeć się temu, co działo się np. w konkursach Aktywni+ (Kliknij), problemom z konkursami w Ministerstwa Kultury czy Funduszu Sprawiedliwości. Oczywiście część winy spada na bałagan po poprzedniej ekipie, ale przecież, po dwu latach, nie wszystko. Z odrobiną nadziei czekamy więc na pierwsze sygnały zmian. Na konkrety.

• Plan prac Komitetu. Na stronie KPRM-u poświęconej Komitetowi ds. Pożytku Publicznego (ale nie w BIP-ie) pojawił się Plan prac Komitetu do spraw Pożytku Publicznego na rok 2025 (Kliknij).

Komentarz: Być może plan został przyjęty na tajemniczym posiedzeniu 18 czerwca (czekamy na jakąś informację o tym spotkaniu). Powinien zgodnie z ustawą zostać przyjęty przez Radę Ministrów. Jednak bardzo ogólny charakter planu rozczarowuje, bo mówi o tym, czym Komitet ma się zajmować, a nie co osiągnąć. Jednak mamy przecież Program Współpracy Przewodniczącego tegoż Komitetu z organizacjami (Kliknij i na wszelki wypadek pdf ze strony Kliknij), więc razem daje to pewien obraz planu działań na 2025 rok. Zobaczymy, jakie będą efekty…

Temat do dyskusji

Jeszcze raz o procesie legislacyjnym

Szkoła Reprezentacji i Partycypacji OFOP-u to okazja, by po raz kolejny przyjrzeć się procesowi legislacyjnemu z punktu widzenia organizacji pozarządowych. Tym bardziej, że zmiany – i te, które się już dokonały (np. regulamin Sejmu), i te, które są w procesie (np. rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o Radzie Ministrów oraz niektórych innych ustaw Kliknij, czy wspomniane wyżej projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji rządowej – UD277) – wymagają odnotowania. Dlatego kontynuujemy opis procesu legislacyjnego z punktu widzenia zaangażowanego w proces stanowienia prawa przedstawiciela organizacji pozarządowych. Kolejny fragment jest o konsultacjach.

Czy wiesz, że…

1820 – powstaje w Warszawie Resursa Kupiecka (Towarzystwo‎ ‎Resursy‎ ‎Kupieckiej). Inicjatorem, jak pisał Aleksander Kraushar, ‎”był‎ ‎starszy‎ ‎zgromadzenia‎ ‎kupieckiego‎ ‎Wojciech‎ ‎Sommer.‎ ‎On‎ ‎pierwszy‎ ‎podał‎ ‎myśl‎ ‎utworzenia‎ ‎stowarzyszenia‎ ‎pod nazwą‎ ‎Resursy‎ ‎kupieckiej‎ ‎i,‎ ‎pozyskawszy‎ ‎na‎ ‎to‎ ‎zezwolenie‎ ‎władz,‎ ‎otworzył‎ ‎ją‎ ‎w‎ ‎charakterze‎ ‎pierwszego‎ ‎dyrektora…” . Resursa to „zebranie towarzyskie” i jednocześnie budynek, w którym ta forma organizacyjna klubu funkcjonowała. Ta dość popularna w XIX wieku forma samoorganizacji w Królestwie Polskim w innych zaborach przyjmowała czasem nazwę kasyn. W Warszawie pod koniec lat 20. i potem w latach 70. istniały równocześnie aż trzy różne resursy. Tę formę zinstytucjonalizowanych „zebrań towarzyskich” dotknęły represje w latach 1848 i 1861, choć akurat w Warszawie instytucje te zachowały ciągłość funkcjonowania. Początkowo rejestrowano je często w oparciu o precedensy (powielany statut już zatwierdzonej resursy dawał większą szansę na przychylną decyzję administracyjną). 19 listopada/11grudnia 1875 roku minister spraw wewnętrznych zatwierdził wzorcowy, dość na ówczesne czasy liberalny, statut dla „zebrań towarzyskich”. Jednak już kolejny, z 6/18 czerwca 1890, dotyczący Królestwa Polskiego, zwiększał presję rusyfikacyjną. W zarządzie połowę musieli stanowić Rosjanie, w tym i naczelnik powiatu. Obowiązywał, tak w spotkaniach, jak i dokumentacji, język rosyjski.

---